Anh chị sống xa quê nhiều năm, có một khoản tích lũy, muốn mua nhà cho ba mẹ, chuẩn bị chỗ ở khi về hưu hoặc đặt một phần tiền về Việt Nam. Câu hỏi đầu tiên luôn là: mình có được đứng tên không, và làm sao lo được giấy tờ khi không thể về từng chuyến. Bài này Thúy viết để anh chị có câu trả lời rõ ràng trước khi nói chuyện với bất kỳ người bán nào.
Lưu ý: Thúy học Luật và làm nhà đất hơn 7 năm, nhưng bài này là thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho từng hồ sơ. Trước khi ký, anh chị nên hỏi văn phòng công chứng hoặc luật sư nơi có nhà đất.
Việt kiều có được mua nhà đất ở Việt Nam không?
Có, nhưng quyền của anh chị phụ thuộc vào một điều: anh chị còn quốc tịch Việt Nam hay không. Từ ngày 01-08-2024, Luật Đất đai 2024 và Luật Nhà ở 2023 có hiệu lực và chia rõ hai nhóm.
Nhóm 1: Còn quốc tịch Việt Nam
Người Việt Nam định cư ở nước ngoài mà vẫn là công dân Việt Nam được đối xử như cá nhân trong nước. Anh chị được nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho, thừa kế, thế chấp quyền sử dụng đất và nhà ở, gồm cả đất nền, nhà phố, căn hộ, và được đứng tên trên sổ.
Giấy tờ thường cần: hộ chiếu Việt Nam còn hạn, hoặc giấy tờ chứng minh còn quốc tịch Việt Nam. Theo Luật Nhà ở 2023, anh chị cũng cần được phép nhập cảnh vào Việt Nam tại thời điểm giao dịch.
Nhóm 2: Gốc Việt nhưng không còn quốc tịch Việt Nam
Quyền hẹp hơn nhiều. Anh chị được mua, thuê mua nhà ở trong dự án đầu tư xây dựng nhà ở, được nhận thừa kế, nhưng không được tự do mua đất nền hay nhà phố ngoài dự án như người trong nước. Khi nhận thừa kế hoặc tặng cho mà không thuộc diện được đứng tên, anh chị chỉ được nhận giá trị bằng tiền.
Giấy tờ thường cần: hộ chiếu nước ngoài còn hạn, giấy xác nhận là người gốc Việt Nam do cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài hoặc Sở Tư pháp cấp, và được phép nhập cảnh vào Việt Nam.
Đừng nhờ người thân đứng tên hộ
Trước đây nhiều anh chị nhờ ba mẹ, anh chị em đứng tên hộ. Đã có không ít trường hợp tình thân sứt mẻ vì chuyện này: người đứng tên mất, sổ thành tài sản thừa kế của cả nhà; người đứng tên vay nợ, thế chấp; hoặc đơn giản là hai bên nhớ thỏa thuận khác nhau sau 10 năm.
Nếu anh chị còn quốc tịch Việt Nam, giờ đã có thể tự đứng tên. Nếu không còn, hãy cân nhắc kỹ trước khi để người khác đứng tên một tài sản lớn, và nếu buộc phải làm, phải có văn bản thỏa thuận rõ ràng, có công chứng.
5 bước mua nhà đất từ xa an toàn
Bước 1. Xác định mình thuộc nhóm nào. Kiểm tra hộ chiếu, giấy tờ quốc tịch trước khi đi xem nhà. Chưa rõ bước này thì chưa nên đặt cọc.
Bước 2. Rõ mục đích và khoản tiền. Mua cho ba mẹ ở, để về hưu hay cho thuê? Bao nhiêu tiền có thể để yên 3 đến 5 năm? Mỗi mục đích hợp với một loại tài sản khác nhau. Xem thêm Tiền tích lũy và đầu tư.
Bước 3. Có người xem tận nơi thay mình. Ảnh và video do người bán gửi không đủ. Cần người anh chị tin đến tận nơi, hỏi người dân quanh khu, kiểm tra đường đi, ngập nước, hàng xóm. Xem Kinh nghiệm mua bán nhà đất.
Bước 4. Kiểm tra pháp lý trước khi chuyển tiền. Xem sổ gốc, tra cứu quy hoạch, kiểm tra tranh chấp, thế chấp tại văn phòng đăng ký đất đai. Hợp đồng đặt cọc phải ghi rõ điều kiện hoàn cọc.
Bước 5. Ủy quyền đúng cách nếu không về được. Anh chị có thể làm hợp đồng ủy quyền tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài hoặc công chứng tại nước sở tại rồi hợp pháp hóa lãnh sự, để người ở Việt Nam thay mặt ký giấy tờ. Ghi rõ phạm vi ủy quyền: chỉ được ký mua đúng tài sản nào, giá tối đa bao nhiêu, không được thế chấp hay bán lại.
Chuyển tiền về mua nhà: giữ lại chứng từ
Hãy chuyển tiền qua ngân hàng, kênh chính thức và giữ lại toàn bộ chứng từ. Đây là bằng chứng nguồn tiền khi làm thủ tục, khi sau này bán lại hoặc chuyển tiền ra nước ngoài. Tránh đưa tiền mặt qua trung gian không có giấy tờ.
Chi phí cần tính trước
Ngoài giá mua, anh chị cần tính thuế phí sang tên, phí công chứng, phí ủy quyền và hợp pháp hóa giấy tờ, chi phí sửa chữa, và chi phí quản lý nếu cho thuê khi mình ở xa. Thúy đã liệt kê đủ trong bài Lời trên giấy và tiền về túi.
Câu hỏi thường gặp
Việt kiều có được đứng tên sổ đỏ không?
Nếu còn quốc tịch Việt Nam thì được, như người trong nước. Nếu không còn quốc tịch, chỉ được đứng tên nhà ở mua trong dự án và một số trường hợp luật cho phép.
Không về Việt Nam được có mua nhà được không?
Được, nếu anh chị ủy quyền đúng cách cho người ở Việt Nam. Nhưng hãy giới hạn phạm vi ủy quyền thật chặt và chỉ ủy quyền cho người anh chị tin tuyệt đối.
Có nên mua nhà cho ba mẹ đứng tên luôn không?
Nếu anh chị tự đứng tên được, nên tự đứng tên rồi để ba mẹ ở. Để ba mẹ đứng tên thì căn nhà là tài sản của ba mẹ, và nếu không có di chúc, sẽ chia theo thừa kế cho tất cả anh chị em. Xem thêm Nhà cho gia đình.
Anh chị chưa cần quyết gì hôm nay
Thúy đã đồng hành cùng khách hàng trong và ngoài nước qua hơn 1.000 giao dịch ở hai miền. Nếu anh chị đang ở xa và muốn có người xem tận nơi, đọc kỹ giấy tờ trước khi xuống tiền, hãy vào nhóm Zalo miễn phí của Thúy hoặc để lại thông tin để Thúy gọi lại.