9 giờ tối. Hai vợ chồng ngồi trước màn hình điện thoại, bài báo nói giá nhà lại lập mức cao mới. Trong sổ tiết kiệm có khoảng 2 tỷ, gom góp hơn 10 năm. Căn nhà ưng ý đã đi xem 2 lần. Người chồng nói nhỏ: “Lỡ mình mua đúng đỉnh, mua xong giá rơi thì sao”. Cả hai im lặng, rồi gập điện thoại đi ngủ, như mấy tháng nay vẫn vậy.
Sợ mua đỉnh là nỗi lo rất thật của người có 2 tỷ. Số tiền ấy đủ lớn để sợ mất, nhưng chưa đủ lớn để mất mà không đau. Bài này không đoán giá lên hay xuống. Thúy đưa anh chị 3 phép thử để biết căn nhà mình nhắm có chịu được ngày giá đi xuống hay không, rồi tự quyết bằng con số của nhà mình.

Sợ mua đỉnh là gì, vì sao người có 2 tỷ sợ nhiều nhất?
Sợ mua đỉnh là nỗi lo mua tài sản đúng lúc giá cao nhất, sau đó giá đi xuống và mình kẹt lại. Cái khó là không ai biết đâu là đỉnh khi đang đứng trên nó. Đỉnh chỉ hiện ra khi nhìn lại, sau vài năm. Vậy nên câu hỏi “đây có phải đỉnh không” không có lời đáp chắc chắn ở thời điểm anh chị phải quyết.
Người có 2 tỷ sợ nhiều nhất vì khoản tiền này thường là cả phần dư của một đời đi làm, buôn bán. Mất 300 triệu với người có 50 tỷ là chuyện buồn. Mất 300 triệu với người có 2 tỷ là 3 năm để dành bay đi. Nỗi sợ ấy không sai. Chỉ là nó cần được đặt lên bàn và đo, thay vì để nó quyết thay mình.
Cái đau khi mất lớn hơn cái vui khi được
Daniel Kahneman và Amos Tversky, trong nghiên cứu về cách con người ra quyết định khi có rủi ro, chỉ ra một điều: mất một khoản tiền làm ta đau hơn hẳn niềm vui khi được đúng khoản ấy. Kahneman sau đó nhận giải Nobel kinh tế năm 2002, anh chị có thể đọc thêm về ông trên trang chủ giải Nobel. Hiểu điều này, anh chị sẽ thấy vì sao cứ nghĩ tới chuyện giá giảm là chân không muốn bước.
Những tiếng nói làm anh chị đứng yên mãi
Có 3 tiếng nói hay xuất hiện vào đúng lúc anh chị sắp quyết. Tiếng thứ nhất là tin tức: hôm nay báo nói giá cao kỷ lục, mai lại nói thị trường chững. Tiếng thứ hai là người quen: “Chờ thêm đi, sang năm giảm”. Tiếng thứ ba là chính mình, cứ đọc thêm 1 bài nữa, hỏi thêm 1 người nữa.
Cả 3 đều không có tiền của anh chị trong đó. Người quen nói sai thì không mất gì. Tin tức đổi chiều thì cũng không ai chịu trách nhiệm. Còn anh chị thì mỗi năm chờ là một năm tiền nằm trong sổ, một năm gia đình vẫn ở thuê hoặc ở chật. Thúy đã viết riêng về chuyện này trong bài có nên chờ nhà đất giảm giá thêm rồi mới mua.
3 phép thử thay cho việc đoán đỉnh
Thay vì hỏi “giá có giảm không”, anh chị hỏi “nếu giá giảm, nhà mình có sao không”. Câu hỏi thứ nhất không ai trả lời được. Câu hỏi thứ hai thì anh chị tự trả lời được bằng giấy bút trong 1 buổi tối. Đây là 3 phép thử Thúy hay dùng trước khi xuống tiền.
Phép thử 1: Giá giảm 15%, nhà mình có phải bán không?
Hãy hình dung sáng mai căn nhà anh chị vừa mua mất 15% giá trị trên giấy. Nhà mình có phải bán gấp không? Nếu khoản vay vẫn trả đều, quỹ dự phòng vẫn còn, cả nhà vẫn ở đó, thì 15% ấy chỉ là con số trên giấy. Cái làm người ta mất tiền thật là phải bán đúng lúc giá thấp.
Ví dụ để hình dung: căn nhà 2 tỷ 600 triệu, anh chị trả 2 tỷ, vay 600 triệu. Giá trên giấy giảm 15% thì còn khoảng 2 tỷ 210 triệu, vẫn cao hơn số nợ rất xa. Ngân hàng không đòi gì thêm, anh chị không bị ép bán. Nhưng nếu anh chị vay 1 tỷ 500 triệu và tiền trả mỗi tháng đã sát thu nhập, thì một lần thu nhập giảm là chuyện khác hẳn.
Phép thử 2: Anh chị giữ căn nhà này bao lâu?
Mua để ở từ 5 năm trở lên thì đỉnh của năm nay ít ý nghĩa hơn anh chị nghĩ. Trong 5 năm, giá có thể lên xuống vài lần, nhưng anh chị chỉ thật sự chốt lãi lỗ vào ngày bán. Còn mua để 1 đến 2 năm bán lại thì mua đúng đỉnh là rủi ro thật, vì không có thời gian chờ giá hồi.
Viết ra 1 dòng: “Căn này nhà mình giữ ít nhất … năm, vì (…)”. Nếu không viết được con số, anh chị chưa sẵn sàng mua, bất kể giá đang ở đâu.
Phép thử 3: Giá căn này so với căn giống nó trong khu
Anh chị không cần biết giá cả thị trường đang ở đỉnh hay đáy. Anh chị chỉ cần biết căn mình nhắm có đắt hơn hẳn những căn giống nó quanh đó hay không. Tìm 3 căn tương tự đã bán thật gần đây, hỏi giá giao dịch, không lấy giá rao. Cách tự tìm con số này, Thúy có hướng dẫn trong bài 3 cách định giá nhà đất trước khi mua.
Nếu căn của anh chị cao hơn mặt bằng khu 10% mà không có lý do rõ (hẻm rộng hơn, giấy tờ sạch hơn, nhà mới hơn), anh chị đang trả giá đỉnh của riêng căn đó. Lúc này là lúc trả giá, không phải lúc lo chuyện thị trường.
| Phép thử | Câu tự hỏi | Đạt khi |
|---|---|---|
| Giá giảm 15% | Nhà mình có phải bán gấp không? | Vẫn trả nợ đều, còn quỹ dự phòng |
| Thời gian giữ | Giữ căn này ít nhất mấy năm? | Viết được con số từ 5 năm trở lên |
| So với khu | Căn này đắt hơn căn giống nó bao nhiêu? | Chênh dưới 10% hoặc có lý do rõ |
Khi nào nỗi sợ mua đỉnh là đúng, nên dừng thật
Nỗi sợ không phải lúc nào cũng thừa. Có 3 trường hợp Thúy khuyên anh chị nên dừng. Một là phải vay quá sức, tiền trả mỗi tháng vượt mức nhà mình chịu được khi thu nhập giảm. Hai là mua để bán lại trong 1 đến 2 năm, trông vào giá lên tiếp. Ba là giá căn đó cao hơn hẳn khu mà người bán không giải thích được.
Nếu rơi vào 1 trong 3 trường hợp, dừng không phải là hèn. Dừng là giữ khoản 2 tỷ cho một căn khác qua được cả 3 phép thử. Muốn tính mức vay vừa sức, anh chị xem bài có 2 tỷ vay thêm bao nhiêu để mua nhà.
Điều Thúy thấy sau hơn 1.000 giao dịch
Trong 7 năm và hơn 1.000 giao dịch ở 2 miền Nam Bắc, Thúy hiếm khi thấy ai mua đúng đáy. Người ngủ ngon sau khi mua thường không phải người đoán giá giỏi. Đó là người mua trong sức mình, còn tiền dự phòng, và biết rõ mình giữ căn nhà bao lâu. Ngày giá đi xuống, những người này vẫn ở, vẫn trả nợ, rồi chờ.
Ngược lại, người mất tiền thật thường là người vay sát nút hoặc cần bán đúng lúc thị trường chậm. Cái thua không nằm ở chỗ mua đỉnh. Cái thua nằm ở chỗ không còn đường lùi khi giá xuống. Nên trước khi lo đỉnh hay đáy, anh chị lo cho nhà mình một đường lùi. Cách giữ đường lùi ấy, anh chị đọc bài giữ quỹ dự phòng trước khi mua nhà.
Một buổi tối khác với 2 tỷ trong tay
Hãy hình dung lại hai vợ chồng lúc 9 giờ tối. Lần này không ai mở bài báo. Trên bàn có 1 tờ giấy với 3 dòng: giá giảm 15% thì vẫn trả nợ được, giữ căn này 8 năm vì con còn học gần đó, giá chỉ cao hơn 2 căn bên cạnh khoảng 5%. Nỗi sợ vẫn còn, nhưng giờ nó có số đo. Hai người đặt lịch đi trả giá vào sáng thứ 7.
Hoặc tờ giấy cho ra kết quả ngược lại: phải vay 1 tỷ 400 triệu, tiền trả mỗi tháng chiếm hơn nửa thu nhập. Vậy thì hai người dừng, nhưng dừng có lý do, không phải dừng vì sợ. Cả 2 kết quả đều tốt hơn mấy tháng gập điện thoại đi ngủ.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết giá nhà đang ở đỉnh?
Không ai biết chắc đỉnh khi đang ở trên nó, đỉnh chỉ rõ khi nhìn lại sau vài năm. Thay vì đoán, anh chị làm 3 phép thử: giá giảm 15% có phải bán không, giữ căn nhà bao lâu, và giá căn đó so với căn giống nó trong khu.
Có 2 tỷ, sợ mua đỉnh thì có nên gửi tiết kiệm chờ?
Gửi tiết kiệm chờ được nếu anh chị có mốc rõ: chờ đến bao giờ, chờ điều gì xảy ra thì mua. Chờ không có mốc thường kéo dài nhiều năm. Nếu căn nhà nhắm đã qua cả 3 phép thử, việc chờ chỉ còn là chờ cảm giác bớt sợ.
Mua xong giá giảm thì nên làm gì?
Nếu mua để ở và vẫn trả nợ đều, anh chị không cần làm gì với giá trên giấy. Mất tiền thật chỉ xảy ra khi bán. Việc nên làm là giữ quỹ dự phòng, trả nợ đúng hạn, và không bán vội trong lúc thị trường chậm.
Vay bao nhiêu thì không sợ mua đỉnh?
Không có con số chung cho mọi nhà. Cách thử là tính tiền trả mỗi tháng khi lãi suất tăng thêm và khi thu nhập giảm một phần. Nếu cả 2 trường hợp nhà mình vẫn trả được mà còn tiền dự phòng, mức vay đó chịu được ngày giá giảm.
Trong nhóm Zalo “Lộ trình”, Thúy chia sẻ cách tự tính, bộ câu hỏi và những điều Thúy thấy khi đi thực địa, để anh chị từng bước biến khoản tích lũy thành tài sản sinh lời mà vẫn ngủ ngon.
Trang Thanh Thúy giúp bạn kinh doanh – đầu tư thành công và trở nên giàu có
P.S. Nhiều anh chị nghĩ phải hiểu thị trường mới dám mua. Thật ra anh chị chỉ cần hiểu nhà mình. Tối nay lấy 1 tờ giấy, viết giá căn đang nhắm, nhân với 85%, rồi ghi bên cạnh số nợ nếu vay. Viết thêm 1 dòng: giữ căn này mấy năm. 15 phút là anh chị biết nỗi sợ của mình đúng hay thừa.
