Một buổi sáng, chị chủ tiệm bánh đứng trước quầy, nhìn khay bánh thử còn nguyên. Hôm qua chị cắt 30 miếng nhỏ mời khách nếm. Khách ăn xong cười, cảm ơn, rồi đi. Không ai mua. Chị nghĩ: “Cho không mà người ta còn chẳng mua, thôi từ nay khỏi cho”. Chị không sai khi buồn. Chị chỉ chưa biết có đi có lại trong bán hàng vận hành theo luật nào.
Có đi có lại trong bán hàng là nguyên tắc đầu tiên trong 6 nguyên tắc thuyết phục của Robert Cialdini. Người ta muốn đáp lại người đã cho mình trước. Nhưng không phải món cho nào cũng tạo ra mong muốn đó. Bài này đưa anh chị 3 điều làm món cho có sức nặng, câu nói nguyên văn khi trao, ví dụ ở 3 ngành và 3 lỗi khiến cho mãi mà không ai nhớ.

Có đi có lại trong bán hàng là gì?
Có đi có lại trong bán hàng là khi người bán cho khách một điều có ích trước, không đòi gì ngay, và khách tự thấy muốn đáp lại. Đáp lại có thể là mua hàng, quay lại, giới thiệu người quen hoặc đơn giản là lắng nghe người bán nói tiếp. Đây là thói quen rất sâu của con người, có ở mọi nền văn hóa.
Robert Cialdini, giáo sư tâm lý học, viết về nguyên tắc này trong cuốn Influence (bản tiếng Việt thường gọi là Những đòn tâm lý trong thuyết phục). Ông kể lại một thí nghiệm của Dennis Regan năm 1971. Một người lạ mua tặng người tham gia một chai nước ngọt, rồi sau đó nhờ mua vé số giúp. Người được tặng nước mua vé nhiều hơn hẳn người không được tặng. Anh chị đọc thêm về nguyên tắc này trên Wikipedia.
3 điều làm món cho có sức nặng
Cialdini và các nhà nghiên cứu sau ông chỉ ra rằng món cho có sức nặng khi khách thấy nó có nghĩa, bất ngờ và dành riêng cho mình. Món cho thiếu cả 3 điều này thì khách nhận như nhận tờ rơi. Đây là chỗ khay bánh thử của chị chủ tiệm bị hụt.
Điều 1: Có nghĩa với khách
Món cho phải giải được một việc nhỏ khách đang cần. Một lời khuyên đúng lúc, một món đồ khách sẽ dùng thật. Miếng bánh thử đặt sẵn cho ai đi ngang cũng lấy thì khách không thấy đó là món quà. Khách thấy đó là việc của tiệm.
Điều 2: Bất ngờ
Thứ khách đã đoán trước thì không tạo cảm giác được cho. Thứ khách không ngờ tới mới khiến khách nhớ. Người phục vụ đưa kẹo kèm hóa đơn là chuyện thường. Người phục vụ quay lại đưa thêm 1 viên và nói “riêng bàn mình” là chuyện khách kể lại.
Điều 3: Dành riêng
Nhắc đúng tên khách, đúng điều khách vừa nói. Món cho có tên người nhận nặng hơn rất nhiều so với món cho đại trà. Đây là lý do một tin nhắn hỏi thăm có tên con của khách được nhớ lâu hơn một voucher gửi cho cả danh bạ.
Câu nói nguyên văn khi trao
Cách nói khi trao quyết định khách nhận món cho như một tấm lòng hay như một mẹo bán hàng. Nguyên tắc: nói rõ vì sao mình cho, gắn với chính khách, và không kèm lời mời mua trong cùng câu.
Khi cho lời khuyên: “Dạ chị nói con hay bị dị ứng, em gửi chị cách đọc nhãn thành phần này, chị mua ở đâu cũng dùng được ạ”.
Khi cho thử: “Dạ em cắt riêng chị miếng vị mới, chị nếm thử xem có hợp không. Không hợp chị nói thật với em nhé”.
Khi tặng thêm: “Dạ em gửi kèm chị cái này, hôm trước chị kể hay đi xa, có cái này mang theo cho gọn ạ”.
Khi khách cảm ơn, đừng đáp “Dạ không có gì”. Câu đó làm nhẹ đi món mình vừa cho. Hãy nói: “Dạ chị dùng thấy có ích là em vui rồi. Lần sau cần gì chị cứ nhắn em”. Câu này giữ món cho ở đúng sức nặng, và mở cửa cho lần sau.
Ví dụ ở 3 ngành
Tiệm sửa điện thoại: khách mang máy đến hỏi giá thay pin. Chủ tiệm vệ sinh cổng sạc miễn phí trong 2 phút, chỉ cho khách thấy bụi bám, rồi mới báo giá. Khách thấy được giúp trước khi được chào.
Người bán mỹ phẩm online: khách hỏi một loại kem. Người bán hỏi thêm về da, rồi gửi 1 tấm ảnh hướng dẫn thứ tự bôi buổi tối, có tên khách ở góc. Không kèm lời chốt đơn. Hôm sau khách tự quay lại hỏi giá.
Quán phở: khách quen gọi tô như mọi lần. Chủ quán mang thêm chén hành chần, nói: “Hôm nay hành ngon, anh ăn thử”. Món nhỏ, chi phí thấp, nhưng có nghĩa, bất ngờ và dành riêng.
Những năm bán bảo hiểm nhân thọ, Thúy học được rằng người ta không mua hợp đồng vì tờ giới thiệu đẹp. Người ta mua của người đã giúp mình hiểu rõ chuyện của chính gia đình mình trước. Bán hàng là giúp đỡ khách hàng. Có đi có lại chỉ là cái tên khoa học của điều người bán tử tế vẫn làm.
3 lỗi hay gặp với có đi có lại
Lỗi 1: Cho xong đòi ngay
Vừa đưa quà đã hỏi “chị lấy mấy hộp”. Khách thấy món quà là cái bẫy và rút lui. Sửa: tách lúc cho và lúc mời mua, ít nhất qua một lượt nói chuyện khác.
Lỗi 2: Cho thứ rẻ mà vô dụng
Móc khóa in tên tiệm, tờ lịch không ai treo. Sửa: hỏi khách đang cần gì, rồi cho đúng thứ đó, dù nhỏ.
Lỗi 3: Cho mọi người như nhau
Một mã giảm giá gửi cho cả danh bạ. Sửa: chọn ít người hơn, nhưng mỗi món cho có tên và có lý do riêng. Cách ghi để nhớ chuyện của từng khách, anh chị xem bài nhớ tên khách hàng và chuyện của khách.
Giữ ranh giới để món cho là thật
Có đi có lại chỉ bền khi món cho là thật lòng. Nếu anh chị cho chỉ để khách mắc nợ, khách sẽ cảm nhận được, và lần sau tránh anh chị. Hãy cho như thể khách sẽ không mua. Phần lớn sẽ đáp lại. Người không đáp lại vẫn nhớ anh chị là người tử tế, và đó cũng là một thứ đáng giá trong nghề bán.
Thuộc cụm bài thuyết phục theo Cialdini trong lộ trình. Bài trước: khan hiếm và hạn chót thật. Bài tiếp theo: bán hàng trong nhóm cộng đồng, trao giá trị trước.
Câu hỏi thường gặp
Có đi có lại trong bán hàng có phải là mua chuộc khách không?
Không, nếu món cho có ích thật và không kèm điều kiện. Mua chuộc là cho để buộc khách phải mua. Có đi có lại là cho vì muốn giúp, để khách tự chọn có đáp lại hay không.
Nên cho khách cái gì khi vốn ít?
Lời khuyên đúng lúc, một tin nhắn hỏi thăm có tên khách, một dịch vụ nhỏ 2 phút. Những thứ này gần như không tốn tiền nhưng có nghĩa, bất ngờ và dành riêng.
Cho rồi mà khách không mua thì sao?
Bình thường. Không phải ai được cho cũng mua ngay. Đừng nhắc lại món đã cho. Tiếp tục chăm sóc như bình thường, nhiều khách sẽ quay lại vào đúng lúc cần.
Nguyên tắc có đi có lại của Cialdini nằm trong sách nào?
Trong cuốn Influence của Robert Cialdini, xuất bản lần đầu năm 1984. Đây là nguyên tắc đầu tiên trong các nguyên tắc thuyết phục ông trình bày.
Trong nhóm Zalo kinh doanh, Thúy chia sẻ cách bán hàng, mẫu tin nhắn và những bài học thật từ ngày bán bánh mì năm 5 tuổi đến nay, để anh chị bán đều tay hơn mỗi tuần.
Trang Thanh Thúy giúp bạn kinh doanh – đầu tư thành công và trở nên giàu có
P.S. Nhiều anh chị ngại cho vì sợ lỗ. Món cho đúng thường rẻ hơn tiền quảng cáo rất nhiều, vì nó đến tận tay đúng một người. Bài tập hôm nay: chọn 5 khách cũ, mỗi người gửi 1 điều có ích dành riêng cho người đó, có tên và có lý do, không kèm lời mời mua. Ghi lại ngày gửi. Sau 14 ngày, đếm xem bao nhiêu người quay lại nói chuyện với anh chị.
