Sáng thứ 7, anh chị ngồi ở quầy giao dịch ngân hàng. Cô nhân viên trẻ đưa tờ giấy tái tục sổ tiết kiệm, mỉm cười: “Anh chị ký giúp em chỗ này ạ.” Anh chị ký, như đã ký mỗi năm một lần suốt gần 10 năm qua. Con số trong sổ lại nhích lên một chút. Anh chị bước ra khỏi ngân hàng với cảm giác quen thuộc: tiền của mình vẫn nằm yên, vẫn an toàn.
Rồi buổi chiều, anh chị chở mẹ đi chợ. Mẹ cầm bó rau, hỏi giá, rồi lắc đầu: “Hồi trước có nhiêu đây đâu con.” Một câu nói rất bình thường. Nhưng tối đó, anh chị nằm nghĩ mãi. Nếu giá bó rau còn đổi, thì con số trong sổ tiết kiệm kia, sau 10 năm, thật ra còn mua được bao nhiêu thứ?
Điều anh chị muốn và điều anh chị đang sợ
Người có khoản tích lũy từ 1 đến 5 tỷ thường muốn đúng 2 điều cùng lúc. Điều thứ 1 là không mất. Đó là tiền của 10 năm, 15 năm đi làm, là tiền học của con, là tuổi già của mình. Điều thứ 2 là tiền không đứng yên, vì anh chị biết sống trong một nền kinh tế mà giá cả nhích lên mỗi năm thì tiền đứng yên tức là tiền đang nhỏ lại.
Sổ tiết kiệm giải quyết rất tốt điều thứ 1. Nó giữ nguyên con số, có lãi đều, rút ra lúc cần. Nhưng nó có một điểm mà ít người ngồi xuống tính: con số trên sổ được giữ nguyên, còn sức mua của con số ấy thì không ai giữ giùm anh chị.
Một phép tính 15 phút mà ít ai làm
Hãy hình dung một khoản tiền gửi có lãi suất mỗi năm là A%, và giá cả các thứ anh chị cần mua mỗi năm tăng B%. Phần anh chị thật sự giàu lên mỗi năm không phải là A, mà là A trừ B. Nếu A lớn hơn B một chút, tiền của anh chị lớn lên rất chậm. Nếu A xấp xỉ B, tiền đứng yên dù sổ vẫn tăng. Nếu A nhỏ hơn B, tiền đang lặng lẽ nhỏ đi, trong khi anh chị vẫn thấy con số trên sổ tăng mỗi năm.
Thúy không đưa con số A, B cụ thể ở đây, vì mỗi năm, mỗi ngân hàng, mỗi giỏ hàng của mỗi gia đình một khác. Anh chị hãy tự làm: lấy lãi suất thật trên sổ của mình, rồi lấy giá 5 món chi tiêu lớn nhất nhà mình (tiền học của con, tiền điện, tiền chợ, tiền thuê nhà hoặc giá một căn nhà quanh nơi mình ở) của 5 năm trước so với bây giờ. Chỉ 15 phút với tờ giấy và cây bút, anh chị sẽ biết sổ tiết kiệm đang giữ tiền cho mình, hay chỉ đang giữ con số cho mình.
Kẻ thù thật sự không phải là ngân hàng
Ngân hàng không có lỗi gì ở đây. Ngân hàng làm đúng việc của nó: giữ tiền an toàn và trả lãi đúng hẹn. Kẻ thù thật sự là một cảm giác. Đó là cảm giác “để yên là an toàn”. Cảm giác này dễ chịu, vì nó không bắt anh chị phải học thêm gì, phải đi xem gì, phải quyết gì. Và chính vì dễ chịu, nó có thể giữ chân anh chị ở một chỗ rất lâu, lâu đến mức khi nhìn lại, anh chị nhận ra những người bắt đầu cùng mình đã đi một đoạn khá xa.
Qua 7 năm làm nghề và hơn 1.000 giao dịch ở 2 miền Nam Bắc, Thúy gặp không ít người kể cùng một câu: “Hồi đó chị có tiền mà chị cứ để đó, vì chị sợ.” Nỗi sợ ấy hoàn toàn chính đáng. Chỉ có điều, đứng yên cũng là một quyết định, và nó cũng có cái giá của nó, chỉ là cái giá ấy không hiện ra trên giấy.
Vậy có nên rút hết tiền ra không?
Không. Thúy muốn nói điều này thật rõ: bài viết này không khuyên anh chị rút hết tiền tiết kiệm. Rút hết tiền ra vì sợ mất giá cũng là một quyết định bằng nỗi sợ, chỉ là nỗi sợ theo chiều ngược lại. Người đi chắc làm một việc khác: anh chị chia khoản tích lũy thành các phần, mỗi phần một nhiệm vụ.
Phần phòng thân nên nằm ở nơi rút ra được ngay, và sổ tiết kiệm là nơi rất hợp cho phần này. Đó là khoản cho những chuyện không ai muốn nhưng ai cũng có thể gặp: ốm đau, mất việc, việc gấp trong nhà. Phần này anh chị không cần nó sinh lời nhiều, anh chị cần nó có mặt khi cần.
Phần còn lại, phần mà 3 đến 5 năm tới anh chị không cần đụng đến, mới là phần cần được hỏi: “Mình đang để nó ở đâu, và ở đó nó đang lớn lên hay đang nhỏ lại?”
3 câu hỏi trước khi chuyển phần tiền này đi đâu
Câu thứ 1: anh chị có hiểu rõ tài sản mình định đặt tiền vào không? Hiểu rõ nghĩa là anh chị tự giải thích được nó làm ra tiền bằng cách nào, rủi ro lớn nhất của nó là gì, và nếu cần bán thì bán cho ai.
Câu thứ 2: anh chị đã tận mắt nhìn chưa? Với nhà đất, điều này nghĩa là đã đứng ở đó, đã hỏi người sống quanh đó, đã cầm giấy tờ bản gốc. Không phải chỉ xem ảnh và nghe kể.
Câu thứ 3: nếu 3 năm tới tài sản này không tăng giá chút nào, anh chị có ổn không? Nếu câu trả lời là “không ổn”, thì số tiền anh chị định đặt vào đang lớn hơn mức anh chị chịu được.
Một buổi tối khác
Hãy hình dung một buổi tối, vài tháng sau. Anh chị vẫn có cuốn sổ tiết kiệm, vẫn tái tục mỗi năm, nhưng giờ anh chị biết rõ cuốn sổ ấy đang làm nhiệm vụ gì: giữ phần phòng thân. Phần còn lại đã được đặt vào chỗ anh chị hiểu rõ, đã đi xem tận nơi, đã tính kỹ. Anh chị không còn nằm nghĩ mãi sau câu nói của mẹ ở chợ. Không phải vì anh chị chắc chắn giàu lên, mà vì anh chị biết từng đồng của mình đang ở đâu và đang làm gì.
Đó là khác biệt giữa cảm giác an toàn và sự an toàn thật. Cảm giác an toàn đến từ việc không phải nghĩ. Sự an toàn thật đến từ việc đã nghĩ kỹ.
Tối nay, anh chị thử làm phép tính 15 phút ở trên. Rồi chia khoản tích lũy của mình thành 2 cột: phần phòng thân và phần 3 đến 5 năm không cần dùng. Chỉ cần 2 cột ấy rõ ràng, anh chị đã đi trước rất nhiều người cùng cầm một khoản tiền như mình.
Nếu anh chị muốn có người cùng đi những bước này, Thúy có một nhóm Zalo nhỏ cho những ai đang cầm khoản tích lũy và muốn đi chắc. Trong nhóm, Thúy chia sẻ chuyện thật, số thật, không ép ai mua gì.
Trang Thanh Thúy – giúp bạn từng bước biến tiền tích lũy thành tài sản sinh lời
P.S. Nếu anh chị chỉ làm được 1 việc sau bài này, hãy làm phép tính so lãi suất trên sổ với giá 5 món chi tiêu lớn nhất nhà mình. Con số ấy sẽ tự nói cho anh chị biết nên làm gì tiếp theo.
Đọc tiếp: Tiền nhàn rỗi nên đầu tư gì? Lộ trình 5 bước cho người có 1 đến 5 tỷ