Tối thứ 7, cả nhà ngồi ăn cơm. Tivi đang nói giá vàng lại lập đỉnh mới. Người chồng đặt đũa xuống, nhìn vợ: “Hay mình rút sổ tiết kiệm ra mua vàng?” Người vợ chưa kịp trả lời thì điện thoại rung, một người bạn cũ nhắn: “Đất chỗ tui vừa có người hỏi mua giá cao hơn năm ngoái nhiều lắm.” Cuốn sổ tiết kiệm vẫn nằm trong ngăn tủ, con số trên đó không đổi, vậy mà anh chị bỗng thấy nó nhỏ đi. Anh chị không biết mình đang an toàn, hay đang đứng yên trong khi mọi thứ xung quanh chạy.
Cảm giác đó có tên. Người ta gọi nó là nỗi sợ tiền mất giá. Anh chị không nhìn thấy nó, không sờ được nó, nhưng mỗi lần đi chợ, mỗi lần đóng học phí cho con, anh chị lại thấy nó rõ hơn một chút. Cùng một số tiền, 5 năm trước mua được nhiều thứ hơn bây giờ. Đó không phải cảm giác. Đó là điều anh chị tự kiểm chứng được bằng chính hoá đơn trong nhà mình.
Điều anh chị thật sự muốn không phải là vàng, cũng không phải nhà đất
Khi người có 1 đến 5 tỷ hỏi Thúy “nên giữ tiền ở đâu”, câu hỏi thật phía sau thường là: “Làm sao để công sức bao nhiêu năm của tôi không bị bào mòn, mà tôi vẫn ngủ ngon?” Anh chị muốn 2 thứ cùng lúc. Muốn tiền giữ được sức mua. Và muốn không phải thức dậy giữa đêm vì lo. Vàng, sổ tiết kiệm, nhà đất chỉ là công cụ. Mỗi công cụ giỏi một việc, và yếu ở một việc khác. Người đặt cả khoản tích lũy vào một công cụ duy nhất vì nghe ai đó nói nó “tốt nhất” thường là người phải trả giá đắt nhất.
3 công cụ, 3 tính cách khác nhau
Sổ tiết kiệm: người giữ cửa thật thà
Sổ tiết kiệm không làm anh chị giàu lên, nhưng nó làm đúng một việc rất quan trọng: giữ tiền sẵn sàng. Khi nhà có người ốm, khi việc làm ăn chậm lại, khi có một căn nhà tốt xuất hiện cần đặt cọc trong 3 ngày, tiền trong sổ là tiền rút ra được ngay. Điểm yếu của nó là lãi nhận được nhiều năm có thể không theo kịp tốc độ giá cả đi lên. Nghĩa là con số trên sổ tăng, nhưng thứ con số đó mua được có khi lại ít đi. Anh chị cứ so lãi thực nhận mỗi năm với mức tăng học phí, tiền chợ, tiền điện của chính gia đình mình là thấy.
Vàng: người bạn giữ giá trong cơn bão
Vàng có một tính cách dễ thương: khi người ta sợ, vàng thường được tìm đến. Nó dễ cất, dễ mang theo, dễ bán. Nhưng vàng không đẻ ra tiền. Một lượng vàng cất 10 năm vẫn là một lượng vàng, không có ai trả tiền thuê cho anh chị vì đã giữ nó. Giá vàng cũng có lúc lên rất nhanh và có lúc đứng rất lâu. Người mua vàng lúc cả xóm đang xếp hàng mua thường là người mua ở giá cao. Và chênh lệch giữa giá mua vào với giá bán ra là khoản anh chị mất ngay khi vừa bước ra khỏi tiệm.
Nhà đất: người thợ cần thời gian
Nhà đất là tài sản thật, có thể ở, có thể cho thuê, và qua thời gian dài thường đi cùng sự phát triển của khu vực. Nhưng nhà đất chậm. Mua chậm, bán càng chậm. Có thuế phí khi sang tên, có tiền sửa chữa, có những tháng không có người thuê. Và nếu mua sai chỗ, sai giấy tờ, sai giá, anh chị có thể bị chôn vốn rất lâu. Nhà đất thưởng cho người kiên nhẫn và chịu học, nhưng phạt rất nặng người vội.
Kẻ phản diện thật sự không phải lạm phát
Trong hơn 1.000 giao dịch ở 2 miền Nam Bắc, Thúy thấy điều làm người có tiền tích lũy mất tiền nhiều nhất không phải lạm phát. Lạm phát bào mòn chậm, mỗi năm một chút. Thứ phá nhanh hơn nhiều là quyết định vội vàng sinh ra từ nỗi sợ. Sợ tiền mất giá nên rút hết sổ mua vàng ở đỉnh. Sợ lỡ đợt tăng giá nên dồn hết vào một lô đất chưa xem kỹ. Lạm phát lấy của anh chị vài phần trăm mỗi năm. Một quyết định sai trong lúc hoảng có thể lấy đi vài năm tích lũy chỉ trong một buổi chiều ký giấy.
Người bán vàng, người rao đất, người mời gửi tiền đều có lý do riêng để nói với anh chị rằng công cụ của mình là tốt nhất. Không ai trong số đó sai hoàn toàn. Nhưng không ai trong số đó ngồi ở bàn ăn nhà anh chị, biết con anh chị sắp vào đại học, biết cha mẹ anh chị đã lớn tuổi, biết anh chị chịu được bao nhiêu nỗi lo.
Cách nhìn đơn giản: tiền nào việc nấy
Thay vì hỏi “cái nào tốt nhất”, anh chị thử hỏi: “Khoản tiền này sẽ làm việc gì cho gia đình mình?” Khi gắn mỗi phần tiền với một việc cụ thể, câu trả lời tự hiện ra.
Phần tiền giữ an toàn là tiền cho những việc không được phép chờ: ốm đau, mất việc, chi tiêu bất ngờ. Phần này cần rút ra được ngay, nên chỗ của nó là sổ tiết kiệm hoặc nơi gửi linh hoạt. Đừng bắt phần tiền này phải sinh lời cao. Việc của nó là có mặt đúng lúc.
Phần tiền giữ giá trị là tiền anh chị muốn giữ sức mua trong vài năm, chưa cần tiêu, nhưng cũng không muốn khoá cứng. Một phần vàng có thể nằm ở đây, mua rải rác từng đợt thay vì mua một lần lúc giá đang nóng.
Phần tiền làm việc dài hạn là tiền anh chị chắc chắn không cần đụng tới trong ít nhất 5 năm. Đây mới là phần hợp với nhà đất, nơi thời gian là đồng minh. Chọn nhà đất ở được, cho thuê được, và bán được khi cần, chứ không chọn chỉ vì ai đó nói sắp lên giá.
Một buổi tối, một tờ giấy, 3 cột
Tối nay, sau bữa cơm, anh chị lấy một tờ giấy, kẻ 3 cột: An toàn, Giữ giá trị, Làm việc dài hạn. Ghi vào mỗi cột số tiền đang có ở đó thật sự, không phải số anh chị nghĩ là nên có. Nhiều gia đình làm bước này xong thì giật mình: gần như toàn bộ đang nằm ở một cột. Có nhà để hết trong sổ tiết kiệm, có nhà dồn hết vào đất, không còn đồng nào rút ra được ngay. Nhìn thấy điều đó trên giấy đã là một nửa lời giải.
Bước tiếp theo là viết ra mỗi cột cần bao nhiêu để cả nhà an tâm. Cột an toàn thường cần đủ chi tiêu từ 6 đến 12 tháng. Cột dài hạn là phần còn lại sau khi 2 cột kia đã đủ. Không có tỷ lệ nào đúng cho mọi nhà. Có tỷ lệ đúng cho nhà anh chị, và chỉ anh chị mới viết ra được.
Sau khi tờ giấy đã có số
Anh chị sẽ thấy câu hỏi “vàng, tiết kiệm hay nhà đất” bớt đáng sợ đi nhiều. Giá vàng lên, anh chị không hoảng, vì đã có một phần ở đó. Giá đất xôn xao, anh chị không vội, vì biết phần tiền dài hạn của mình còn bao nhiêu và cần chọn kỹ đến mức nào. Tin tức vẫn chạy mỗi tối trên tivi, nhưng anh chị không còn bị nó kéo đi. Đó chính là cảm giác làm chủ tài sản: không phải đoán đúng thị trường, mà biết rõ tiền của mình đang ở đâu và đang làm gì.
Và khi phần tiền dài hạn đã sẵn sàng, câu hỏi tiếp theo sẽ là chọn tài sản nào, ở đâu, giá bao nhiêu là hợp lý. Đó là câu hỏi Thúy cùng các anh chị trong nhóm Zalo “Lộ trình” bàn mỗi tuần, bằng những bài phân tích cụ thể và những buổi trò chuyện thật.
Nếu anh chị muốn có một nơi để hỏi trước khi quyết, mời anh chị vào nhóm. Vào nhóm, anh chị cứ hỏi thẳng về tờ giấy 3 cột của nhà mình (chỉ cần nói tỷ lệ, không cần nói số tiền thật). Câu hỏi của anh chị cũng là câu hỏi của rất nhiều gia đình khác, và Thúy trả lời bằng những gì đã thấy trong 7 năm làm nghề.
Trang Thanh Thúy – giúp bạn từng bước biến tiền tích lũy thành tài sản sinh lời
P.S. Nếu anh chị đang định rút sổ để mua vàng hay đặt cọc đất ngay trong tuần này, hãy làm tờ giấy 3 cột trước đã. Chỉ mất 15 phút. Nếu sau 15 phút anh chị vẫn thấy quyết định đó đúng, anh chị sẽ làm nó với cái đầu lạnh hơn rất nhiều.
Đọc tiếp: Tiền nhàn rỗi nên đầu tư gì? Lộ trình 5 bước cho người có 1 đến 5 tỷ