Hãy hình dung buổi tối hai vợ chồng ký hợp đồng vay. Tờ giấy ghi tiền trả mỗi tháng khoảng 11 triệu. Cả nhà thở phào, vì 2 lương cộng lại 40 triệu, trả thế là nhẹ. 3 năm sau, cũng một buổi tối như thế, điện thoại báo tin nhắn ngân hàng: lãi mới áp dụng từ kỳ sau. Đúng lúc vợ đang ở cữ, chỉ còn một đồng lương.
Vay mua nhà hết lãi ưu đãi là chỗ rất nhiều gia đình có 2 tỷ trượt chân. Không phải vì tính sai lúc ký. Mà vì lúc ký, chỉ tính cho những ngày đẹp trời. Bài này đưa anh chị 1 bài kiểm tra gồm 3 cú sốc, làm trên giấy trong 15 phút, trước khi đặt bút ký.

Vay mua nhà hết lãi ưu đãi là gì?
Vay mua nhà hết lãi ưu đãi là lúc khoản vay qua giai đoạn lãi cố định thấp, thường 6 tháng đến 3 năm, rồi chuyển sang lãi thả nổi. Lãi thả nổi thường tính bằng lãi cơ sở của ngân hàng cộng một biên độ ghi trong hợp đồng. Tiền trả mỗi tháng vì thế tăng lên, có khi tăng vài triệu cùng lúc.
Ngân hàng không giấu chuyện này. Nó nằm trong hợp đồng, thường ở một điều khoản ít ai đọc kỹ. Người tư vấn vay hay nói nhiều về con số năm đầu. Con số năm thứ 4 trở đi thì anh chị phải tự hỏi. Lãi cơ sở của mỗi ngân hàng lên xuống theo mặt bằng chung, anh chị có thể theo dõi lãi suất điều hành của Ngân hàng Nhà nước để biết gió đang thổi chiều nào.
Con số thật: tiền trả tăng bao nhiêu khi hết ưu đãi?
Hãy hình dung một gia đình có 2 tỷ, mua căn 3,5 tỷ, vay 1,5 tỷ trong 20 năm. Thu nhập 40 triệu một tháng: chồng 25 triệu, vợ 15 triệu. Lãi trong bảng dưới đây là lãi giả định để anh chị thấy cách tính. Lãi thật của nhà mình, anh chị hỏi thẳng ngân hàng.
| Giai đoạn | Lãi giả định | Dư nợ | Tiền trả mỗi tháng (gần đúng) |
|---|---|---|---|
| 3 năm đầu, lãi cố định | 6,5%/năm | 1,5 tỷ | khoảng 11,2 triệu |
| Từ năm thứ 4, lãi thả nổi | 10,5%/năm | còn khoảng 1,38 tỷ | khoảng 14,5 triệu |
Sau 3 năm trả đều, dư nợ chỉ giảm khoảng 120 triệu. Vậy mà tiền trả mỗi tháng lại tăng thêm khoảng 3,3 triệu. Mỗi năm là gần 40 triệu phải tìm thêm. Đây là con số làm nhiều nhà bất ngờ nhất, vì ai cũng nghĩ trả lâu thì nợ nhẹ dần.
Bài kiểm tra 3 cú sốc trước khi vay mua nhà
Bài kiểm tra 3 cú sốc là cách thử khoản vay trong những ngày xấu nhất có thể xảy ra. Anh chị lần lượt giả định: 1 người mất thu nhập 6 tháng, lãi lên 10 đến 11%, và phải bán nhà gấp trong 3 tháng. Khoản vay qua được cả 3 thì mới là khoản vay vừa sức gia đình mình.
Cú sốc 1: một người mất thu nhập 6 tháng
Ở cữ, mất việc, ốm một trận dài, làm ăn chững lại. Chuyện nào cũng có thể đến trong 20 năm vay. Với gia đình ví dụ, nếu vợ nghỉ 6 tháng thì thu nhập còn 25 triệu. Tiền trả 11,2 triệu lúc đó đã ăn mất 45% đồng lương còn lại.
Câu hỏi để kiểm: trong 6 tháng đó, ai trả tiền chợ, tiền học, tiền nợ? Nếu câu trả lời là “chắc vay tạm người nhà”, khoản vay đang dựa vào lòng tốt của người khác. Phần thiếu phải nằm sẵn trong quỹ dự phòng của chính anh chị. Cách tính quỹ này, Thúy viết riêng ở bài quỹ dự phòng trước khi mua nhà.
Cú sốc 2: hết ưu đãi, lãi lên 10 đến 11%
Tính lại tiền trả với lãi 10 đến 11%, không tính với lãi ưu đãi. Với gia đình ví dụ, đó là khoảng 14,5 triệu mỗi tháng. Đủ 2 lương thì vẫn gánh được, khoảng 36% thu nhập. Nhưng hãy đặt cú sốc 1 và cú sốc 2 chồng lên nhau.
Chỉ còn 25 triệu mà phải trả 14,5 triệu, tức 58% thu nhập. Phần còn lại hơn 10 triệu cho cả nhà ăn, học, đi lại. Đây là lúc vợ chồng bắt đầu nói nặng với nhau vì tiền. Cái khó không nằm ở căn nhà. Nó nằm ở việc 2 cú sốc nhỏ đến cùng một lúc.
Cú sốc 3: cần bán gấp trong 3 tháng
Người có nhà cần bán gấp gần như luôn phải bớt giá. Phép thử giả định: bán thấp hơn 15% giá mua. Căn 3,5 tỷ bán gấp còn khoảng 2,98 tỷ. Trả ngân hàng khoảng 1,38 tỷ dư nợ, cộng phí trả nợ trước hạn, cộng thuế phí bên bán.
Trong tay còn về khoảng 1,5 tỷ. Từ 2 tỷ ban đầu, sau 3 năm trả nợ đều đặn, gia đình mất gần 500 triệu và quay lại đi thuê. Anh chị không cần con số này đúng từng đồng. Anh chị cần biết nhà mình có chịu được kịch bản đó không, trước khi ký.
Trượt 1 cú sốc thì chỉnh khoản vay mua nhà thế nào?
Trượt bài kiểm tra không có nghĩa là không mua. Nó có nghĩa là chỉnh con số trước khi ký, lúc mọi thứ còn rẻ để sửa. Có 3 cách chỉnh, làm theo thứ tự.
Cách 1: vay ít lại. Với gia đình ví dụ, hạ khoản vay xuống 1 tỷ. Lãi ưu đãi 6,5% thì trả khoảng 7,5 triệu. Hết ưu đãi lên 10,5% thì khoảng 9,7 triệu. Khi chỉ còn 25 triệu, tiền trả chiếm khoảng 39%, vẫn thở được. Cách tính mức vay vừa sức, anh chị xem thêm bài có 2 tỷ vay thêm bao nhiêu.
Cách 2: chọn căn rẻ hơn và giữ lại tiền. Thay vì dồn đủ 2 tỷ vào căn 3,5 tỷ, chọn căn khoảng 2,8 tỷ. Vay 1 tỷ, bỏ vào 1,8 tỷ, giữ lại 200 triệu. Nếu cả nhà chi tiêu khoảng 20 triệu một tháng, 200 triệu đó gánh được khoảng 6 tháng chi tiêu và tiền trả nợ khi có cú sốc.
Cách 3: hỏi ngân hàng 4 câu trước khi ký. Biên độ cộng thêm sau ưu đãi là bao nhiêu? Lãi điều chỉnh mấy tháng 1 lần? Trả bớt nợ trước hạn mất phí bao nhiêu, năm nào thì hết phí? Khi khó khăn có được giãn kỳ trả gốc không? Ghi câu trả lời ra giấy, xin người tư vấn ký tên hoặc chỉ rõ điều khoản trong hợp đồng. Thêm 4 phép thử khác, anh chị đọc ở bài có nên vay ngân hàng mua tài sản.
Điều Thúy thấy sau hơn 1.000 giao dịch
Qua hơn 1.000 giao dịch ở 2 miền Nam Bắc, Thúy gặp rất nhiều người phải bán nhà khi chưa muốn bán. Lý do hiếm khi là căn nhà xấu. Lý do thường là tiền trả mỗi tháng vượt sức đúng vào năm gia đình gặp chuyện. Người mua căn đó thì biết người bán đang cần tiền, nên trả giá rất mạnh tay.
Ngược lại, những gia đình ngủ ngon với khoản vay thường có chung 1 thói quen. Trước khi ký, vợ chồng ngồi lại 1 buổi tối, viết các con số xấu nhất ra giấy và cùng gật đầu. Nếu 2 người đang nghĩ khác nhau về chuyện vay, bài vợ chồng bất đồng chuyện đầu tư có cách ngồi lại với 4 tờ giấy. Còn nếu nhà anh chị đã ký rồi và sắp hết ưu đãi, hãy đọc bài sắp hết thời gian ưu đãi lãi suất.
Câu hỏi thường gặp
Hết lãi ưu đãi, lãi vay mua nhà thường lên bao nhiêu?
Tùy ngân hàng và thời điểm. Lãi sau ưu đãi thường bằng lãi cơ sở của ngân hàng cộng biên độ ghi trong hợp đồng, phổ biến khoảng 3 đến 4%. Vì vậy khi kiểm tra sức trả, anh chị nên tính ở mức 10 đến 11% thay vì lãi năm đầu. Con số chính xác, hỏi ngân hàng và đọc điều khoản lãi suất trong hợp đồng.
Có nên trả bớt nợ trước khi hết thời gian ưu đãi?
Nên cân nhắc nếu có tiền nhàn rỗi và quỹ dự phòng vẫn đủ 6 tháng. Trả bớt gốc trước khi lãi tăng giúp giảm tiền trả hằng tháng về sau. Nhưng hỏi kỹ phí trả nợ trước hạn, và đừng dồn hết tiền vào trả nợ đến mức không còn khoản nào cho ngày khó.
Vay người thân không lãi có tính vào bài kiểm tra 3 cú sốc không?
Có. Vay người thân không mất lãi nhưng vẫn là nợ, và thường phải trả khi người thân cần, không theo lịch của mình. Anh chị cộng khoản này vào tổng nợ. Khi làm cú sốc 3, giả định người thân cần lấy lại tiền đúng lúc anh chị phải bán nhà gấp.
Thu nhập buôn bán không đều thì làm bài kiểm tra thế nào?
Lấy thu nhập trung bình của 3 tháng thấp nhất trong năm qua làm thu nhập để tính, không lấy tháng cao nhất. Với cú sốc 1, giả định làm ăn giảm một nửa trong 6 tháng. Người buôn bán nên giữ quỹ dự phòng dày hơn người làm lương, vì thu nhập lên xuống theo mùa.
Đã ký vay rồi mới thấy trượt bài kiểm tra thì làm gì?
Làm ngay trong lúc còn ưu đãi. Trước hết dựng lại quỹ dự phòng, kể cả bằng cách cắt chi tiêu. Sau đó hỏi ngân hàng về trả bớt gốc, kéo dài thời hạn vay hoặc chuyển gói lãi. Cuối cùng mới tính đến bán, và bán khi chưa gấp để không phải bớt giá mạnh.
Trong nhóm Zalo “Lộ trình”, Thúy chia sẻ cách tự tính, bộ câu hỏi và những điều Thúy thấy khi đi thực địa, để anh chị từng bước biến khoản tích lũy thành tài sản sinh lời mà vẫn ngủ ngon.
Trang Thanh Thúy giúp bạn kinh doanh – đầu tư thành công và trở nên giàu có
P.S. Tối nay, lấy hợp đồng vay hoặc bảng lãi ngân hàng đã báo. Viết ra 3 con số: tiền trả mỗi tháng ở lãi 10,5%, thu nhập khi chỉ còn 1 người đi làm, và số tháng quỹ dự phòng gánh được. Nếu anh chị ngại làm vì sợ con số làm mình chùn tay, hãy nhớ: con số đó đằng nào cũng đến. Thấy nó trên giấy hôm nay vẫn rẻ hơn rất nhiều so với gặp nó trong tin nhắn ngân hàng 3 năm sau.
