Cuộc gọi video tối thứ 6. Mẹ ngồi trước hiên căn nhà cũ ở quê, phía sau là mái tôn đã rỉ, bức tường ố vàng sau mấy mùa mưa. Mẹ nói chuyện vui, hỏi cháu học hành ra sao, nhưng anh chị để ý mẹ dời ghế mấy lần vì chỗ dột. Cúp máy, anh chị nằm mãi không ngủ được. Rồi một ý nghĩ thành hình: “Năm nay phải xây lại nhà cho ba mẹ.” Ý nghĩ đó đẹp. Nó là thứ mà rất nhiều người con xa quê đã mang theo suốt nhiều năm đi làm.
Và đây là chỗ Thúy muốn ngồi xuống cùng anh chị một chút, trước khi anh chị gọi thợ. Vì xây nhà ở quê cho cha mẹ là một trong những khoản chi mà gần như ai cũng tính thiếu.
Điều anh chị thật sự muốn tặng ba mẹ
Không phải một căn nhà to. Ba mẹ không cần phòng khách 40 mét vuông. Điều anh chị muốn là ba mẹ được ở an toàn, sạch sẽ, không lo dột, không lo trơn trượt, có chỗ cho con cháu về chơi. Giữ đúng mong muốn đó, anh chị sẽ tránh được cái bẫy lớn nhất: xây quá sức, rồi cả nhà mình trên thành phố phải thắt lưng buộc bụng trong nhiều năm.
Những khoản chi không có trong bảng báo giá
Bảng báo giá của thợ thường tính theo mét vuông sàn: phần thô, phần hoàn thiện. Nhưng ngoài con số ấy còn rất nhiều khoản khác. Tiền san lấp, gia cố nền nếu đất yếu hoặc thấp. Tiền phá dỡ nhà cũ. Tiền chỗ ở tạm cho ba mẹ trong 4 đến 6 tháng thi công. Tiền xin phép xây dựng nếu khu vực yêu cầu. Tiền kéo điện, nước, làm hầm tự hoại, làm sân, làm cổng, làm hàng rào. Tiền nội thất, giường tủ, bếp, máy nước nóng. Và khoản ai cũng quên: tiền phát sinh khi đang làm thì muốn sửa ý.
Cộng hết vào, con số cuối cùng có thể cao hơn bảng báo giá ban đầu khá nhiều. Khoảng chênh đó chính là chỗ nhiều người con phải vay nóng, phải xin thêm vợ chồng, phải dừng giữa chừng.
Nhân vật phản diện: chữ “tiện thì làm luôn”
Đang đổ móng, có người góp ý: “Tiện thì làm thêm tầng lửng.” Đang xây tường: “Tiện thì nới phòng ra 1 mét.” Đang lát nền: “Tiện thì đổi loại gạch đẹp hơn.” Mỗi lần “tiện” là một khoản. Mỗi khoản nghe nhỏ. Nhưng 10 cái “tiện” cộng lại có thể bằng cả phần mái. Thúy đã thấy nhiều căn nhà ở quê xây xong đẹp, nhưng người con thì kiệt sức vì những chữ “tiện” này.
Kế hoạch tính chi phí thật trong 4 bước
Bước 1: Hỏi ba mẹ cần gì, ghi lại từng dòng
Bao nhiêu phòng ngủ. Ba mẹ có leo cầu thang được lâu dài không, hay nên làm nhà trệt. Nhà vệ sinh có cần tay vịn, có cần sàn chống trơn. Bếp ở đâu cho tiện. Ghi ra trước khi gặp thợ, để bản vẽ đi theo nhu cầu thật, không đi theo mẫu nhà đẹp trên mạng.
Bước 2: Xin ít nhất 2 bảng báo giá chi tiết
Báo giá phải ghi rõ vật tư gì, loại gì, đơn giá bao nhiêu. Không nhận báo giá chỉ có một con số tổng. 2 bảng đặt cạnh nhau sẽ cho anh chị thấy chỗ nào đang bị tính cao, chỗ nào đang bị bỏ sót.
Bước 3: Cộng thêm các khoản ngoài báo giá, rồi cộng 15% dự phòng
Lập một danh sách riêng cho tất cả các khoản ở phần trên: san nền, phá dỡ, chỗ ở tạm, điện nước, sân cổng, nội thất. Cộng vào. Rồi thêm 15% cho phát sinh. Đó mới là con số anh chị nên chuẩn bị.
Bước 4: Viết hợp đồng với thợ, chốt cách xử lý phát sinh
Ghi rõ tiến độ, chia tiền theo từng giai đoạn hoàn thành, và quy định mọi thay đổi đều phải báo giá bằng văn bản trước khi làm. Người con ở xa không thể có mặt mỗi ngày. Hợp đồng chính là người giám sát thay anh chị.
Người giám sát thay anh chị ở quê
Người con ở xa thường giao hết việc cho thợ, hoặc nhờ ba mẹ trông giúp. Nhưng ba mẹ lớn tuổi, ngại nói thợ, thấy sai cũng bỏ qua cho êm. Hãy nhờ thêm một người thân hoặc người quen tin cậy ở gần, có chút hiểu biết về xây dựng, ghé công trình mỗi tuần 1 lần và chụp ảnh gửi anh chị. Trả cho người đó một khoản thù lao rõ ràng, đừng nhờ suông. Nhờ suông thì người ta ngại góp ý, có trả công thì người ta có trách nhiệm.
Anh chị cũng nên tự về ít nhất ở 3 mốc quan trọng: lúc làm móng, lúc đổ mái, và lúc nghiệm thu. 3 mốc này quyết định độ bền của căn nhà. Sai ở móng hay mái thì sửa sau rất tốn kém, có khi không sửa được.
Một câu hỏi cần hỏi trước khi xuống tiền
Anh chị thử hỏi: sau khi xây xong, gia đình nhỏ của mình trên thành phố còn bao nhiêu tiền dự phòng? Nếu câu trả lời là gần như không còn gì, hãy cân nhắc xây gọn hơn, hoặc chia làm 2 giai đoạn: năm nay làm phần chính để ba mẹ ở an toàn, năm sau hoàn thiện thêm. Ba mẹ không muốn con mình kiệt quệ vì căn nhà. Thúy tin chắc điều đó, vì Thúy cũng là một người con.
Nhà trệt hay nhà lầu cho ba mẹ
Nhiều người con muốn xây 2 tầng cho đẹp, cho “xứng” với làng xóm. Nhưng hãy nghĩ đến 10 năm nữa, khi ba mẹ đã ngoài 70, đầu gối yếu, mỗi lần lên cầu thang là một lần lo. Một căn nhà trệt rộng rãi, có lối đi bằng phẳng, nhà vệ sinh gần phòng ngủ, thường hợp với người lớn tuổi hơn. Chi phí xây cũng nhẹ hơn, thời gian thi công ngắn hơn. Nếu đất đủ rộng, nhà trệt là lựa chọn Thúy thấy nhiều gia đình hài lòng nhất về lâu dài. Phần tiền tiết kiệm được, anh chị để dành cho chi phí thuốc men, sức khoẻ của ba mẹ những năm sau.
Khi căn nhà hoàn thành đúng dự tính
Ba mẹ có chỗ ở mới, sạch sẽ, an toàn. Anh chị không mang nợ. Cuộc gọi video tối thứ 6 không còn cảnh mẹ dời ghế tránh dột. Và phần tích lũy còn lại của anh chị vẫn tiếp tục làm việc cho gia đình nhỏ của mình. Đó là một món quà trọn vẹn: cho ba mẹ mà không lấy đi tương lai của con cháu.
Trong nhóm Zalo “Lộ trình”, Thúy chia sẻ danh sách các khoản chi hay bị bỏ sót khi xây nhà ở quê và cách chia tiền theo giai đoạn. Nếu anh chị đang tính xây lại nhà cho ba mẹ, vào nhóm và hỏi Thúy về khoản anh chị chưa chắc nhất.
Trang Thanh Thúy – giúp bạn từng bước biến tiền tích lũy thành tài sản sinh lời
P.S. Nếu anh chị sợ tính kỹ quá thì ba mẹ phải chờ lâu, hãy nhớ: 2 tuần lập bảng chi phí giúp anh chị tránh được việc dừng thi công giữa chừng, khi nhà cũ đã phá mà nhà mới chưa có mái. Đó mới là lúc ba mẹ khổ nhất.