Quán cà phê quen, 9 giờ tối. 3 người bạn thân từ thời đại học ngồi chụm đầu vào điện thoại xem ảnh một lô đất. Một người nói: “Mỗi đứa góp một ít, mua chung đi, chứ một mình thì không đủ.” Cả bàn gật gù. Tình bạn 20 năm, ai mà không tin ai.
Cuộc nói chuyện kết thúc bằng một cái bắt tay và một câu rất ấm: “Anh em với nhau, giấy tờ để đó tính sau.”
Nghe Thúy nói một câu thật lòng: câu “tính sau” ấy là chỗ bắt đầu của rất nhiều tình bạn tan vỡ.
Vì sao mua chung lại hấp dẫn đến vậy
Mua chung giải quyết một vấn đề rất thật. Một mình anh chị có 1 tỷ, chưa đủ mua tài sản mình thích. Góp với 2 người bạn, cả nhóm có 3 tỷ, mở ra những lựa chọn tốt hơn hẳn. Lại có người cùng đi xem, cùng bàn, cùng chia rủi ro. Nghe rất hợp lý.
Và nó hợp lý thật. Mua chung không có gì sai. Cái sai là mua chung mà không viết ra giấy những điều mà lúc vui vẻ không ai muốn nói.
Kẻ phá hỏng mọi thứ không phải là người bạn
Lúc góp tiền, 3 người cùng một suy nghĩ. Nhưng 3 năm sau, cuộc sống của mỗi người đã khác. Một người cần tiền gấp vì con đi du học. Một người muốn giữ thêm vì tin giá còn lên. Một người muốn bán ngay vì vợ không đồng ý từ đầu. Không ai xấu cả. Chỉ là hoàn cảnh mỗi người đã đổi, mà không có tờ giấy nào nói trước phải làm gì khi điều đó xảy ra.
Kẻ phá hỏng không phải là người bạn. Kẻ phá hỏng là sự mập mờ.
Qua 7 năm và hơn 1.000 giao dịch ở 2 miền Nam Bắc, Thúy đã chứng kiến những nhóm bạn mua chung rất êm đẹp, và cũng đã thấy những nhóm từ đó không còn nhìn mặt nhau. Điểm khác nhau gần như luôn nằm ở 5 điều dưới đây.
5 điều phải viết ra giấy trước khi góp tiền
Điều thứ 1: ai đứng tên
Tài sản đứng tên ai? Nếu chỉ 1 người đứng tên thay cả nhóm, thì những người còn lại dựa vào đâu để chứng minh phần của mình? Anh chị cần hỏi người hiểu pháp lý về cách đứng tên chung hoặc cách lập văn bản thoả thuận góp vốn có công chứng, để quyền của từng người được ghi rõ.
Điều thứ 2: mỗi người góp bao nhiêu, sở hữu bao nhiêu phần
Nghe thì hiển nhiên, nhưng nhiều nhóm chỉ nhớ bằng miệng. Viết rõ: người A góp bao nhiêu, ngày nào, chuyển khoản vào đâu, tương ứng bao nhiêu phần. Mọi khoản góp đều nên đi qua chuyển khoản để có dấu vết.
Điều thứ 3: chi phí phát sinh ai chịu
Thuế, phí, tiền làm hàng rào, tiền sửa chữa, tiền lãi nếu có vay. Chia theo tỷ lệ góp vốn hay chia đều? Nếu một người không góp phần chi phí của mình đúng hạn thì sao?
Điều thứ 4: khi nào bán, ai quyết
Cả nhóm dự định giữ bao lâu? Muốn bán thì cần bao nhiêu người đồng ý? Nếu có người trả giá tốt mà 1 người không chịu bán thì xử lý thế nào? Đây là điều hay gây căng thẳng nhất, nên phải nói rõ nhất.
Điều thứ 5: nếu 1 người muốn rút sớm
Ai cũng có thể gặp chuyện cần tiền. Khi đó, những người còn lại có quyền mua lại phần của người rút trước không? Giá mua lại tính thế nào: theo giá thị trường lúc đó, hay theo số tiền đã góp? Nếu không ai mua lại, người rút có được bán phần của mình cho người ngoài không?
Nói chuyện này có làm mất lòng nhau không?
Có thể có một chút ngại ngùng lúc đầu. Nhưng Thúy muốn anh chị nhìn theo cách này: viết ra giấy không phải vì không tin nhau, mà vì muốn giữ nhau. Tờ giấy ấy bảo vệ tình bạn khỏi những tình huống mà không ai lường trước được. Người bạn thật lòng sẽ hiểu điều đó. Và nếu có ai trong nhóm không chịu viết ra, anh chị đã biết được một điều quan trọng trước khi chuyển tiền, chứ không phải sau.
Một buổi tối khác ở quán cà phê
Hãy hình dung lại buổi tối ấy. Vẫn 3 người bạn, vẫn quán quen, vẫn lô đất ấy. Nhưng lần này, trước khi bắt tay, cả 3 lấy tờ giấy ra, đi qua từng điều một. Có chỗ cả 3 đồng ý ngay. Có chỗ phải bàn đến gần 11 giờ đêm. Cuối buổi, tờ giấy được chụp lại gửi vào nhóm chat, hẹn tuần sau đi công chứng.
3 năm sau, một người cần tiền cho con đi học. Cả nhóm mở tờ giấy ra, làm đúng như đã viết. Người cần tiền nhận đủ phần của mình, 2 người còn lại mua lại theo giá đã thống nhất cách tính. Không ai phải giận ai. Cuối tuần đó, 3 người vẫn ngồi cà phê như cũ.
Đó là điều tờ giấy làm được mà lời hứa không làm được.
Nếu anh chị đang tính mua chung với người thân, bạn bè, và muốn có người cùng xem lại 5 điều này, Thúy có một nhóm Zalo nhỏ cho những ai đang cầm khoản tích lũy và muốn đi chắc. Trong nhóm, Thúy chia sẻ chuyện thật, số thật, không ép ai mua gì.
Trang Thanh Thúy – giúp bạn từng bước biến tiền tích lũy thành tài sản sinh lời
P.S. Trong 5 điều, điều thứ 5 là điều ít nhóm nghĩ tới nhất. Hãy hỏi cả nhóm câu này trước khi góp tiền: “Nếu 1 người cần rút sớm, mình làm gì?”