Sáng hôm đó, người chồng đi làm như mọi ngày. Chiều, người vợ nhận được cuộc gọi từ bệnh viện. Những tuần sau là chuỗi ngày chạy qua chạy lại. Rồi đến một buổi tối, khi mọi thứ tạm yên, người vợ ngồi trước tủ hồ sơ của chồng và nhận ra mình không biết gì cả. Sổ tiết kiệm gửi ngân hàng nào? Mảnh đất ở quê, giấy tờ để đâu? Khoản cho người quen mượn năm ngoái có ghi giấy không? Mật khẩu tài khoản là gì? Tất cả nằm trong đầu một người, và người đó đang nằm viện.
Hãy hình dung cảnh đó xảy ra với chính nhà mình. Anh chị có biết hết tài sản của gia đình đang nằm ở đâu không? Người bạn đời của anh chị có biết không?
Điều anh chị muốn: người thân không phải đi tìm
Ai tích lũy được 1 đến 5 tỷ đều đã đi qua nhiều năm làm lụng. Tiền nằm rải rác ở nhiều nơi: vài cuốn sổ, một mảnh đất, chút vàng trong két, phần hùn với bạn bè, bảo hiểm, khoản cho mượn. Anh chị nhớ hết, vì anh chị là người làm ra. Nhưng điều anh chị thật sự muốn là, nếu một ngày mình không thể tự nói ra, người thân vẫn biết mọi thứ ở đâu và không mất một đồng nào chỉ vì không biết.
Vì sao gần như không nhà nào làm việc này
Vì nghe nó giống chuyện xui. Nhiều người ngại, sợ viết ra là “rủ rê” chuyện không may. Vì nghĩ “để sau, còn sớm”. Và vì không biết bắt đầu từ đâu, ghi những gì, ghi chi tiết đến mức nào. Kết quả là phần lớn gia đình chỉ có một người nắm tất cả, người còn lại biết lờ mờ.
Cái giá của việc không ghi lại
Thúy đã gặp những gia đình mất nhiều tháng chỉ để tìm ra hết các sổ tiết kiệm. Gặp những khoản cho mượn không có giấy tờ, người mượn im lặng luôn. Gặp những mảnh đất mà người ở lại không biết giấy tờ gốc đang để ở nhà ai. Không có ai là kẻ xấu trong những câu chuyện này. Kẻ phản diện duy nhất là sự chủ quan “để sau tính”.
1 trang giấy, 5 mục
Cách Thúy hay chia sẻ rất đơn giản: một trang giấy, hoặc một file trên máy, chia làm 5 mục. Không cần đẹp, chỉ cần đủ.
Mục 1: Tiền gửi và tài khoản
Ngân hàng nào, đứng tên ai, khoảng bao nhiêu, kỳ hạn đến khi nào. Không cần ghi mật khẩu vào trang này. Chỉ cần ghi nơi người thân có thể tìm và cách liên hệ ngân hàng.
Mục 2: Nhà đất
Địa chỉ từng tài sản, đứng tên ai, giấy chứng nhận bản gốc đang cất ở đâu, đang thế chấp ở đâu nếu có, đang cho ai thuê, hợp đồng thuê hết hạn khi nào.
Mục 3: Vàng, tài sản có giá khác
Loại gì, bao nhiêu, cất ở đâu. Nếu gửi ai giữ, ghi rõ tên người giữ.
Mục 4: Khoản cho mượn, khoản đang nợ
Cho ai mượn, bao nhiêu, ngày nào, có giấy không, giấy để đâu. Đang nợ ai, nợ ngân hàng nào, mỗi tháng trả bao nhiêu. Mục này hay bị bỏ qua nhất nhưng lại gây rắc rối nhất.
Mục 5: Bảo hiểm và những người cần liên hệ
Hợp đồng bảo hiểm của ai, công ty nào, số hợp đồng. Tên và số điện thoại những người liên quan: người thuê nhà, người cùng hùn vốn, người nắm thông tin quan trọng.
Những chỗ hay ghi thiếu
Khi các gia đình làm trang này lần đầu, Thúy thấy có 3 chỗ hay bị bỏ sót. Thứ nhất là những khoản góp vốn làm ăn với bạn bè, người thân, thường chỉ thoả thuận miệng. Hãy ghi rõ góp bao nhiêu, góp vào việc gì, ai đang giữ sổ sách. Thứ 2 là tiền đặt cọc đang treo: đã cọc một căn nhà, một lô đất, chưa công chứng. Khoản này rất dễ bị quên khi có biến cố. Thứ 3 là những tài sản đứng tên người khác: nhờ cha mẹ, anh em đứng tên giùm. Đây là phần nhạy cảm nhất, và cũng là phần dễ gây tranh chấp nhất nếu không ghi lại.
Với những tài sản đứng tên giùm, ngoài việc ghi vào trang tài sản, anh chị nên có văn bản thoả thuận giữa 2 bên. Văn bản đó bảo vệ cả người nhờ và người đứng tên.
Làm trong 1 buổi tối, cập nhật mỗi 6 tháng
Chọn một buổi tối cuối tuần. 2 vợ chồng ngồi cùng nhau, mỗi người kể phần mình biết, người kia ghi. Thường chỉ mất khoảng 1 đến 2 tiếng. Ghi xong, cất bản giấy ở nơi cả 2 cùng biết, có thể gửi thêm một bản cho người thân tin cậy nhất. Mỗi 6 tháng, xem lại và sửa những gì đã thay đổi.
Nhiều cặp vợ chồng làm xong còn phát hiện thêm một điều bất ngờ: khi nhìn toàn bộ tài sản trên một trang giấy, cả 2 thấy rõ ngay tiền đang dồn quá nhiều vào một chỗ, hay có khoản đang nằm im nhiều năm không sinh lời. Trang giấy giữ an toàn cho gia đình, và cũng là điểm bắt đầu để sắp xếp lại tài sản cho khôn ngoan hơn.
Giữ trang giấy an toàn thế nào
Trang tài sản chứa nhiều thông tin quan trọng, nên cần cất cẩn thận. Không chụp gửi lên mạng xã hội, không để trong ví mang theo hằng ngày. Bản giấy cất cùng chỗ với giấy chứng nhận nhà đất bản gốc. Nếu lưu trên máy tính hay điện thoại, đặt mật khẩu cho file và nói cho người bạn đời biết mật khẩu đó. Và nhớ: trang này chỉ ghi nơi tìm thông tin, không ghi mật khẩu ngân hàng hay mã đăng nhập. Mục đích là để người thân biết đường tìm, không phải để bất kỳ ai cầm được tờ giấy đều rút được tiền.
Sau buổi tối đó
Anh chị sẽ thấy một cảm giác rất lạ: nhẹ nhõm. Không phải vì có thêm tiền. Mà vì biết rằng nếu có chuyện gì, người mình thương không phải bơ vơ trước tủ hồ sơ. Đó là một kiểu chăm lo gia đình mà không ai thấy, nhưng ai cũng cần.
Trong nhóm Zalo “Lộ trình”, Thúy chia sẻ cách đọc trang tài sản gia đình để biết tiền đang dồn ở đâu, khoản nào đang nằm im. Làm trang 5 mục ở trên cùng người bạn đời ngay cuối tuần này, rồi vào nhóm hỏi Thúy nếu có mục nào anh chị chưa biết ghi thế nào.
Trang Thanh Thúy – giúp bạn từng bước biến tiền tích lũy thành tài sản sinh lời
P.S. Ngại nói chuyện này với người bạn đời vì sợ không khí nặng nề? Hãy mở lời bằng câu: “Mình ngồi xem lại nhà mình đang có gì, để tính chuyện cho con sau này.” Đó là sự thật, và nó nhẹ nhàng hơn rất nhiều.