Hãy hình dung tối chủ nhật, 2 vợ chồng anh chị ngồi trong căn nhà mới mua bằng gần hết 2 tỷ dành dụm. Ngày mai người thuê đầu tiên đến nhận nhà. Trên bàn là tờ hợp đồng thuê nhà tải trên mạng, 1 trang rưỡi, chữ nào cũng quen. Anh chị đọc lại lần thứ 3 và vẫn thấy thiếu thiếu, mà không biết thiếu chỗ nào.
Cảm giác đó là thật. 2 tỷ không đủ để mua nhiều căn rồi chịu rủi ro dàn đều. Đó là khoản lưng chừng: để ngân hàng thì tiếc, mua rồi thì cả nhà trông vào đúng 1 căn. Căn nhà ấy phải có người thuê đều, tiền về đều, và trả lại nguyên vẹn. Thứ giữ được cả 3 điều đó không phải lời hứa của người thuê. Đó là hợp đồng thuê nhà viết đủ ý ngay từ đầu.

Hợp đồng thuê nhà là gì và vì sao người có 2 tỷ cần viết kỹ?
Hợp đồng thuê nhà là văn bản 2 bên thỏa thuận ai được dùng căn nhà, trong bao lâu, trả bao nhiêu, ai chịu chi phí nào và kết thúc ra sao. Với người có 2 tỷ dồn vào 1 căn, hợp đồng viết kỹ là lớp bảo vệ duy nhất cho cả tài sản lẫn dòng tiền thuê.
Phần lớn tranh chấp thuê nhà không đến từ người xấu. Nó đến từ chỗ 2 bên hiểu khác nhau một câu viết mơ hồ. “Bên thuê giữ gìn nhà cửa” nghe thì đủ. Đến ngày trả nhà, mỗi bên hiểu chữ “giữ gìn” một kiểu, và tiền cọc thành chỗ giằng co.
Quan hệ thuê tài sản nói chung được điều chỉnh trong Bộ luật Dân sự 2015. Luật cho 2 bên rất nhiều quyền tự thỏa thuận. Nghĩa là chỗ nào anh chị không viết ra, chỗ đó dễ thành chuyện cãi nhau.
Nhóm 1: Thời hạn, giá thuê và kỳ tăng giá
3 điều khoản đầu tiên quyết định tiền về túi. Thời hạn ghi rõ ngày bắt đầu, ngày kết thúc. Giá thuê ghi bằng số và bằng chữ, kèm ngày trả trong tháng. Kỳ tăng giá ghi rõ tăng khi nào, tăng tối đa bao nhiêu phần trăm, báo trước bao lâu.
Điều khoản 1, thời hạn. Với nhà ở cho gia đình thuê, hợp đồng 1 năm là phổ biến. Ngắn quá thì tháng nào cũng lo tìm khách. Dài quá mà không có kỳ tăng giá thì tiền thuê đứng yên.
Điều khoản 2, giá và ngày trả. Câu mẫu: “Giá thuê là 8.000.000 đồng/tháng. Bên thuê chuyển khoản trước ngày 5 hằng tháng vào tài khoản số… đứng tên…”. Con số chỉ là ví dụ minh họa.
Điều khoản 3, kỳ tăng giá. Câu mẫu: “Khi gia hạn, giá thuê có thể điều chỉnh không quá 5% so với giá cũ. Bên cho thuê báo trước 30 ngày bằng tin nhắn”. Viết sẵn từ đầu thì đến lúc tăng, không ai thấy bất ngờ.
Nhóm 2: Tiền cọc và điều kiện trả cọc
Tiền cọc thuê nhà thường bằng 1 đến 3 tháng tiền thuê, do 2 bên thỏa thuận. Điều khoản phải nói rõ 3 việc: cọc bao nhiêu, khi nào trả lại, trường hợp nào bị trừ cọc. Thiếu 1 trong 3, ngày trả nhà rất dễ có tranh cãi.
Điều khoản 4. Câu mẫu: “Bên thuê đặt cọc 16.000.000 đồng. Bên cho thuê trả lại trong 7 ngày sau khi bàn giao nhà, sau khi trừ tiền điện nước còn nợ và chi phí sửa hư hỏng ngoài hao mòn thông thường, có biên bản và ảnh kèm theo”.
Cụm “hao mòn thông thường” rất quan trọng. Sơn tường bạc màu sau 1 năm là hao mòn. Tường bị khoan 20 lỗ treo tranh mà không hỏi là hư hỏng. Ghi rõ ví dụ ngay trong hợp đồng, 2 bên sẽ ít phải đoán.
Nhóm 3: Điện nước, sửa chữa và số người ở
Nhóm này giữ căn nhà. Ghi rõ điện nước tính theo đồng hồ riêng hay giá nào, hư hỏng loại nào chủ nhà sửa, loại nào người thuê tự sửa, và tối đa bao nhiêu người ở. Đây là những chuyện nhỏ hằng tháng, nhưng cộng lại thành tiền lớn.
Điều khoản 5, điện nước. Nên để người thuê đứng tên hoặc trả theo đồng hồ riêng, chốt số ngày bàn giao. Chốt số có ảnh chụp đồng hồ thì không ai phải nhớ.
Điều khoản 6, sửa chữa. Một cách chia dễ hiểu: hư hỏng kết cấu, mái, đường ống âm tường do chủ nhà sửa. Bóng đèn, vòi nước, khóa cửa hư do dùng thì người thuê tự thay. Hư hỏng do người thuê làm thì người thuê chịu.
Điều khoản 7, số người ở và tạm trú. Ghi số người ở tối đa, kèm họ tên người đứng hợp đồng. Người thuê ở lâu cần đăng ký tạm trú theo Luật Cư trú. Anh chị hỗ trợ giấy tờ nhà để người thuê đi đăng ký.
Nhóm 4: Cho thuê lại, chấm dứt trước hạn và bàn giao
Nhóm cuối giữ quyền kiểm soát căn nhà. Hợp đồng cần cấm hoặc giới hạn việc cho thuê lại, quy định ai muốn dừng sớm phải báo trước bao lâu và mất gì, và bắt buộc có biên bản bàn giao kèm ảnh lúc nhận và lúc trả nhà.
Điều khoản 8, cho thuê lại và chấm dứt sớm. Câu mẫu: “Bên thuê không cho người khác thuê lại khi chưa có đồng ý bằng văn bản của bên cho thuê. Bên nào muốn chấm dứt trước hạn phải báo trước 30 ngày. Bên thuê dừng sớm không báo trước thì không được nhận lại tiền cọc”.
Điều khoản 9, biên bản bàn giao có ảnh. Đây là điều khoản Thúy coi trọng nhất. Đi từng phòng, chụp từng góc: tường, sàn, cửa, thiết bị, đồng hồ điện nước. Ghi tình trạng từng món vào 1 bảng, 2 bên ký từng trang. Gửi ảnh vào nhóm Zalo chung của 2 bên để lưu ngày giờ.
Qua hơn 1.000 giao dịch ở 2 miền Nam Bắc, Thúy thấy chuyện lặp lại nhiều nhất. Người cho thuê lần đầu thường dồn sức vào tìm khách. Phần giấy tờ thì làm vội trong 15 phút. Đến ngày trả nhà, chính 15 phút đó quyết định ai giữ được tiền.
Thuế cho thuê nhà: điều người có 2 tỷ hay quên
Cá nhân cho thuê nhà có doanh thu vượt ngưỡng theo quy định thì phải khai và nộp thuế. Ngưỡng và mức thuế có thể điều chỉnh theo từng thời kỳ. Cách chắc nhất là hỏi chi cục thuế nơi có nhà trước khi ký hợp đồng đầu tiên.
Anh chị xem thêm hướng dẫn trên trang cơ quan thuế. Khi tính lãi cho thuê, nhớ trừ cả thuế, sửa chữa và tháng trống khách. Cách tính đầy đủ có trong bài tính tiền thuê thật về túi.
3 lỗi hay gặp khi làm hợp đồng thuê nhà
Lỗi 1: Dùng mẫu trên mạng mà không sửa
Mẫu chung không biết căn nhà của anh chị có gác, có sân, có máy lạnh mấy phòng. Sửa: giữ khung mẫu, thêm phụ lục liệt kê tài sản và tình trạng từng món.
Lỗi 2: Nhận tiền mặt, không giấy ký nhận
Tháng nào cũng nhận tiền tay, đến lúc tranh chấp không có gì chứng minh. Sửa: tiền thuê và tiền cọc nhớ chuyển khoản. Nếu nhận tiền mặt thì viết giấy ký nhận, mỗi bên giữ 1 bản.
Lỗi 3: Không ghi điều kiện trả cọc
Chỉ ghi “đặt cọc 2 tháng” mà không ghi khi nào trả, trừ khoản gì. Sửa: dùng nguyên câu mẫu ở điều khoản 4, có hạn trả và danh sách khoản được trừ.
Sau khi ký: 3 việc giữ tiền thuê đều mỗi tháng
Ký xong chưa phải là xong. Mỗi tháng kiểm tra tiền về đúng ngày. Mỗi quý xin ghé thăm nhà, báo trước, để xem có hư hỏng nhỏ cần sửa sớm. Trước ngày hết hạn 45 ngày, hỏi người thuê có gia hạn không để kịp tìm khách mới.
Nếu anh chị đang phân vân dùng 2 tỷ cho 1 căn lớn hay chia 2 căn nhỏ, đọc bài 1 căn lớn hay 2 căn nhỏ cho thuê. Nếu định mua căn đã có người thuê sẵn, xem 5 điều cần đọc khi mua nhà có người thuê sẵn. Muốn so với phương án phòng nhỏ cho thuê, xem đầu tư studio cho thuê với 2 tỷ.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng thuê nhà có cần công chứng không?
Hợp đồng thuê nhà ở giữa cá nhân với nhau thường không bắt buộc công chứng, trừ khi 2 bên muốn. Tuy vậy, hợp đồng phải lập thành văn bản, ghi đủ thông tin 2 bên, căn nhà, giá, thời hạn và chữ ký. Nếu muốn chắc hơn, anh chị có thể công chứng hoặc chứng thực.
Tiền cọc thuê nhà bao nhiêu là hợp lý?
Thường là 1 đến 3 tháng tiền thuê, do 2 bên thỏa thuận. Nhà có nhiều nội thất đắt tiền thì nên cọc cao hơn. Quan trọng hơn con số là điều kiện trả cọc: hạn trả, khoản được trừ và biên bản bàn giao có ảnh.
Người thuê trả nhà trước hạn thì xử lý tiền cọc thế nào?
Làm đúng theo điều khoản chấm dứt trước hạn đã ký. Nếu hợp đồng ghi báo trước 30 ngày mà người thuê đã báo đủ, anh chị trả cọc sau khi trừ các khoản hợp lệ. Nếu không báo trước, áp dụng mức phạt đã thỏa thuận. Không có điều khoản thì 2 bên phải thương lượng lại.
Cho thuê nhà có phải nộp thuế không?
Có, khi doanh thu cho thuê vượt ngưỡng theo quy định thuế hiện hành. Ngưỡng và mức thuế có thể thay đổi theo từng thời kỳ. Anh chị nên hỏi chi cục thuế nơi có nhà trước khi ký để tính đúng tiền thuê thật về túi.
Trong nhóm Zalo “Lộ trình”, Thúy chia sẻ cách tự tính, bộ câu hỏi và những điều Thúy thấy khi đi thực địa, để anh chị từng bước biến khoản tích lũy thành tài sản sinh lời mà vẫn ngủ ngon.
Trang Thanh Thúy giúp bạn kinh doanh – đầu tư thành công và trở nên giàu có
P.S. Tối nay, mở hợp đồng thuê nhà anh chị đang có, hoặc mẫu định dùng. Đối chiếu với 9 điều khoản trong bài, đánh dấu những điều còn thiếu. Nếu anh chị ngại thêm điều khoản sẽ làm người thuê thấy khó, hãy nhớ điều này: người thuê tử tế cũng muốn biết rõ ngày trả nhà mình được nhận lại bao nhiêu tiền cọc. Hợp đồng rõ ràng giúp cả 2 bên ngủ ngon.
