Hãy hình dung một buổi chiều sau đám tang 49 ngày. Người vợ ngồi trong căn nhà 2 vợ chồng mua bằng 15 năm tích góp. Bên nội đến, nói nhẹ nhàng mà rõ ràng: “Nhà này có phần của bố mẹ, của các em nữa.” Chị không hiểu. Sổ hồng ghi tên 2 vợ chồng. Tiền mua là tiền 2 vợ chồng làm ra. Nhưng chồng chị không để lại di chúc.
Chuyện này không hiếm, và nó xảy ra với cả những gia đình rất thương nhau. Bài này nói thẳng về lập di chúc nhà đất: vì sao người có tài sản 1 đến 5 tỷ nên làm sớm, không có di chúc thì nhà chia thế nào, và 5 bước để làm đúng ngay trong tháng này.
Lập di chúc nhà đất là gì, vì sao cần làm sớm?
Lập di chúc nhà đất là việc một người tự ghi rõ, khi mình mất, phần nhà đất của mình để lại cho ai, bao nhiêu. Có di chúc hợp pháp, tài sản chia theo ý người mất. Không có di chúc, tài sản chia theo pháp luật, và kết quả có thể khác hẳn điều người đó mong muốn.
Làm sớm vì không ai biết trước. Di chúc không làm ai mất gì. Nó chỉ làm người ở lại đỡ khổ hơn.
Không có di chúc, căn nhà chia thế nào?
Đây là điều nhiều người chưa biết. Căn nhà là tài sản chung của vợ chồng. Khi chồng mất, căn nhà không tự động thuộc về vợ. Trước hết chia đôi: một nửa là của vợ. Nửa còn lại là di sản của chồng.
Nửa di sản đó, nếu không có di chúc, chia đều cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất. Theo Bộ luật Dân sự 2015, hàng thứ nhất gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người mất. Anh chị đọc văn bản gốc tại Bộ luật Dân sự 2015 trên Thư Viện Pháp Luật.
Ví dụ để dễ hình dung
Căn nhà 4 tỷ, tài sản chung vợ chồng. Chồng mất, còn vợ, 2 con, bố và mẹ chồng. Một nửa căn nhà là 2 tỷ của vợ. Nửa còn lại 2 tỷ chia đều cho 5 người: vợ, 2 con, bố chồng, mẹ chồng. Mỗi người khoảng 400 triệu. Muốn bán căn nhà sau này, cần cả 5 người đồng ý ký.
Bố mẹ chồng có thể rất thương con dâu và cháu. Nhưng khi bố mẹ chồng mất, phần 400 triệu của ông bà lại thành di sản, chia tiếp cho các con của ông bà. Căn nhà lúc ấy có thể liên quan tới cả chục người.
Có di chúc rồi, có chắc chia theo ý mình không?
Gần như vậy, trừ một ngoại lệ. Pháp luật bảo vệ một số người dù di chúc không nhắc tên. Đó là con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng, và con đã thành niên mà không có khả năng lao động. Những người này vẫn được hưởng ít nhất 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật, trừ một số trường hợp luật quy định.
Nghĩa là anh chị không thể dùng di chúc để gạt hoàn toàn cha mẹ già hay con nhỏ. Hiểu điều này để viết di chúc đúng, tránh tranh chấp sau.
5 bước lập di chúc nhà đất
Bước 1: liệt kê tài sản và nguồn gốc
Ghi rõ từng tài sản: nhà, đất, sổ tiết kiệm. Tài sản nào là tài sản chung vợ chồng, tài sản nào là riêng, do được tặng cho hay thừa kế. Anh chị chỉ định đoạt được phần thuộc về mình. Bài tài sản riêng, tài sản chung vợ chồng giúp anh chị phân biệt.
Bước 2: quyết định để lại cho ai, bao nhiêu
Viết rõ tên, ngày sinh, số giấy tờ của người nhận. Ghi rõ tỷ lệ hoặc tài sản cụ thể. Mơ hồ là mầm tranh chấp.
Bước 3: chọn hình thức di chúc
Di chúc bằng văn bản có thể tự viết tay, có người làm chứng, hoặc có công chứng, chứng thực. Với nhà đất, Thúy khuyên công chứng. Thủ tục không phức tạp, và giá trị chứng cứ rõ ràng hơn rất nhiều khi có người tranh chấp.
Bước 4: báo cho người cần biết
Di chúc cất kỹ mà không ai biết thì cũng như không có. Báo cho vợ hoặc chồng, hoặc người anh chị tin tưởng, nơi cất bản chính. Có thể gửi lưu giữ tại tổ chức hành nghề công chứng.
Bước 5: xem lại khi có thay đổi lớn
Mua thêm nhà, bán bớt đất, có thêm con, ly hôn. Mỗi thay đổi lớn là lúc xem lại di chúc. Di chúc lập sau sẽ thay di chúc trước với phần nội dung khác nhau.
Vì sao người có 1 đến 5 tỷ hay chần chừ
Vì nghĩ mình còn trẻ. Vì ngại nói chuyện chết chóc. Vì sợ người thân nghĩ mình nghi ngờ người nhà. Trong 7 năm và hơn 1.000 giao dịch ở 2 miền Nam Bắc, Thúy đã gặp nhiều căn nhà không bán được, chỉ vì chờ đủ chữ ký của những người thừa kế. Có căn chờ vài năm. Thúy chưa gặp ai hối hận vì đã lập di chúc quá sớm.
Buổi chiều ấy có thể khác
Quay lại buổi chiều sau 49 ngày. Hãy hình dung người chồng đã lập di chúc công chứng từ 3 năm trước, để phần của mình cho vợ và 2 con, có phần dành cho bố mẹ đúng như luật. Bên nội đến, người vợ đưa bản di chúc. Mọi người đọc, hiểu, gật đầu. Không ai phải nói nặng lời. Căn nhà vẫn là nơi cả nhà về sum họp.
Câu hỏi thường gặp
Lập di chúc nhà đất có bắt buộc công chứng không?
Không bắt buộc. Di chúc bằng văn bản tự viết tay hoặc có người làm chứng vẫn có thể hợp pháp nếu đủ điều kiện luật định. Nhưng với nhà đất, công chứng giúp di chúc có giá trị chứng cứ rõ ràng, hạn chế tranh chấp về sau.
Chồng mất không để lại di chúc thì vợ được bao nhiêu?
Nếu là tài sản chung, vợ được một nửa. Nửa còn lại là di sản của chồng, chia đều cho hàng thừa kế thứ nhất: vợ, con, cha mẹ của người chồng. Vợ nhận thêm một suất trong phần di sản đó.
Vợ chồng có lập di chúc chung được không?
Bộ luật Dân sự 2015 không còn quy định về di chúc chung của vợ chồng. Mỗi người nên lập di chúc riêng cho phần tài sản của mình. Hai di chúc có thể thống nhất nội dung với nhau.
Di chúc có thể sửa hoặc hủy không?
Có. Người lập di chúc có quyền sửa, bổ sung, thay thế hoặc hủy di chúc bất cứ lúc nào. Nên làm bằng văn bản mới, cùng hình thức hoặc chặt chẽ hơn di chúc cũ, và báo người giữ di chúc biết.
Trong nhóm Zalo “Lộ trình”, Thúy chia sẻ cách tự tính, bộ câu hỏi và những điều Thúy thấy khi đi thực địa, để anh chị từng bước biến khoản tích lũy thành tài sản sinh lời mà vẫn ngủ ngon.
Trang Thanh Thúy – giúp bạn từng bước biến tiền tích lũy thành tài sản sinh lời
P.S. Anh chị chưa cần lập di chúc ngay tối nay. Nhưng hãy làm bước 1: liệt kê tài sản và ghi nguồn gốc từng tài sản. Việc này mất 30 phút, và anh chị sẽ biết mình đang thật sự có gì. Cách ghi gọn trên 1 trang giấy có trong bài ghi chép tài sản gia đình. Nếu nhà đang có tài sản cha mẹ để lại chung cho anh chị em, đọc thêm bài nhà cha mẹ để lại cho anh chị em.