Hãy hình dung một buổi chiều thứ 7. Anh chị đứng trước căn nhà 1 trệt 1 lầu trong con hẻm sạch sẽ. Giá rẻ hơn mấy căn xung quanh cả vài trăm triệu. Người bán nói rất nhẹ nhàng: “Nhà này giấy tờ là hợp đồng ủy quyền có công chứng, anh chị nhận ủy quyền là vào ở được ngay”. Anh chị nhẩm nhanh trong đầu. 2 tỷ đang có vừa khít, không phải vay thêm đồng nào.
Khoan đặt cọc. Thúy nói thẳng điều người bán không nói ra. Mua nhà bằng hợp đồng ủy quyền là anh chị đưa 2 tỷ đổi lấy một tờ giấy mà chủ cũ có thể rút lại. Tờ giấy đó không biến anh chị thành chủ căn nhà. Bài này chỉ rõ 3 rủi ro thật, 4 trường hợp tuyệt đối không mua, và cách làm đúng để căn nhà mang tên anh chị.

Mua nhà bằng hợp đồng ủy quyền là gì?
Mua nhà bằng hợp đồng ủy quyền là cách chủ nhà ký giấy cho người mua được thay mình quản lý, sử dụng, thậm chí bán căn nhà. Chủ nhà không ký hợp đồng chuyển nhượng. Trên giấy tờ, chủ căn nhà vẫn là người cũ. Người mua chỉ là người được nhờ làm thay, dù đã trả đủ tiền.
Bộ luật Dân sự 2015, từ Điều 562, gọi đây là hợp đồng ủy quyền. Bên được ủy quyền làm một việc nhân danh bên ủy quyền. Chữ quan trọng nhất là “nhân danh”. Anh chị làm gì với căn nhà cũng là làm thay cho chủ cũ, không phải cho chính mình. Anh chị có thể đọc văn bản gốc trên Thư viện Pháp luật.
Vì sao người bán chọn cách này? Thường vì căn nhà chưa sang tên được. Có thể chưa có sổ, đang thế chấp, đang tranh chấp, hoặc người bán muốn né thuế phí. Có khi chính người bán cũng từng mua bằng ủy quyền, nay ủy quyền lại cho anh chị. Mỗi lớp ủy quyền là thêm một lớp rủi ro đè lên 2 tỷ của anh chị.
3 rủi ro thật khi mua nhà bằng ủy quyền
Có 3 rủi ro lớn. Chủ cũ mất thì ủy quyền chấm dứt, căn nhà thành di sản của người thừa kế. Chủ cũ có thể hủy ngang ủy quyền bất cứ lúc nào. Và ủy quyền không phải là chuyển nhượng, nên anh chị không đứng tên được nếu chủ cũ không ký lại từ đầu.
Rủi ro 1: Chủ cũ mất, ủy quyền mất theo
Theo Điều 140 Bộ luật Dân sự 2015, đại diện theo ủy quyền chấm dứt khi người ủy quyền là cá nhân chết. Hãy hình dung 3 năm sau, chủ cũ qua đời. Căn nhà lúc đó là di sản, thuộc về vợ con của người ấy. Những người thừa kế chưa từng ký gì với anh chị. Anh chị cầm tờ giấy đã trả 2 tỷ, phải đi thương lượng lại, hoặc ra tòa đòi tiền. Đòi được bao nhiêu và mất bao lâu, không ai hứa trước được.
Rủi ro 2: Chủ cũ hủy ngang lúc nào cũng được
Điều 569 Bộ luật Dân sự 2015 cho bên ủy quyền quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng bất cứ lúc nào. Ủy quyền không có thù lao thì chỉ cần báo trước một thời gian hợp lý. Ủy quyền có thù lao thì phải trả thù lao và bồi thường thiệt hại. Nghĩa là chủ cũ có thể hủy ủy quyền, rồi ký hợp đồng chuyển nhượng thật cho người khác. Người mua sau đứng tên trên sổ. Anh chị còn lại một vụ kiện đòi tiền.
Rủi ro 3: Ủy quyền không phải là chuyển nhượng
Giấy ủy quyền dù ghi “toàn quyền định đoạt” vẫn chỉ là giấy làm thay. Sổ hồng vẫn mang tên chủ cũ. Chủ cũ nợ ai, bị kiện, căn nhà vẫn có thể bị kê biên vì vẫn là tài sản của người đó. Bộ luật Dân sự 2015 cũng không cho người đại diện tự giao dịch với chính mình, trừ trường hợp luật quy định khác. Lời hứa “sau này anh chị tự ký bán cho mình” vì vậy không đơn giản. Thêm một điều: giấy không ghi thời hạn thì luật tính thời hạn ủy quyền là 1 năm.
Khi nào tuyệt đối không mua nhà bằng hợp đồng ủy quyền?
Tuyệt đối không mua khi gặp 1 trong 4 dấu hiệu sau. Ủy quyền đã qua nhiều lớp. Chủ sổ lớn tuổi hoặc đang bệnh nặng. Căn nhà đang thế chấp hay tranh chấp. Người bán không cho gặp chủ sổ. Gặp 1 dấu hiệu thôi là đủ để đứng dậy ra về, dù giá rẻ đến đâu.
Dấu hiệu 1: Ủy quyền qua 2 lớp trở lên. Người bán đang cầm giấy ủy quyền của một người khác, và người đó lại cầm giấy của chủ sổ. Chỉ cần 1 người trong chuỗi mất hoặc hủy ngang, cả chuỗi có thể sụp.
Dấu hiệu 2: Chủ sổ đã lớn tuổi hoặc đang bệnh. Rủi ro 1 ở trên không còn là chuyện xa. Đây là điều đau lòng, nhưng anh chị phải tính đến trước khi đưa tiền.
Dấu hiệu 3: Nhà đang thế chấp hoặc đang tranh chấp. Đây thường là lý do thật khiến căn nhà không sang tên được. Nhà đang thế chấp muốn mua cho đúng thì phải làm theo thứ tự riêng, như trong bài mua nhà đang thế chấp ngân hàng.
Dấu hiệu 4: Không được gặp người đứng tên sổ. Người bán viện cớ chủ sổ ở xa, bận, đi nước ngoài. Không gặp được người đứng tên thì anh chị không biết người đó có đồng ý, có còn sống khỏe, có đang nợ ai hay không.
Cách làm đúng: công chứng hợp đồng chuyển nhượng rồi sang tên
Cách làm đúng là chủ sổ trực tiếp ký hợp đồng chuyển nhượng với anh chị tại văn phòng công chứng. Sau đó anh chị nộp hồ sơ sang tên ở văn phòng đăng ký đất đai. Chỉ khi sổ ghi tên anh chị, căn nhà mới là của anh chị theo pháp luật.
Bước 1: Gặp đúng người đứng tên sổ. Đối chiếu căn cước với tên trên sổ. Nhà là tài sản chung của vợ chồng thì cần cả 2 người cùng ký.
Bước 2: Kiểm tra sổ tại văn phòng đăng ký đất đai. Hỏi rõ căn nhà có đang thế chấp, bị kê biên hay có đơn tranh chấp không.
Bước 3: Đặt cọc bằng giấy rõ ràng. Ghi đủ thông tin 2 bên, số tiền, hạn ký công chứng, điều kiện hoàn cọc. Những chỗ hay sơ hở có trong bài giấy đặt cọc viết tay.
Bước 4: Ký hợp đồng chuyển nhượng có công chứng. Luật Đất đai 2024 yêu cầu hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất phải được công chứng hoặc chứng thực.
Bước 5: Nộp hồ sơ sang tên, nộp thuế phí, nhận sổ mới. Tiền thanh toán nhớ chuyển khoản. Giữ lại một phần đến khi hồ sơ sang tên đã nộp xong. Các giấy tờ cần có, Thúy đã viết trong bài thủ tục mua bán nhà đất 6 bước.
2 tỷ lưng chừng và căn nhà rẻ bất thường
Căn nhà ủy quyền hấp dẫn người có 2 tỷ vì nó chạm đúng chỗ đau. Để 2 tỷ trong ngân hàng thì tiếc. Mua nhà sổ sạch gần trung tâm thì không đủ, phải vay thêm. Căn rẻ hơn vài trăm triệu nghe như lối thoát. Nhưng phần rẻ hơn đó là tiền người bán trả trước cho rủi ro mà anh chị sẽ gánh.
Có 2 cách làm đúng hơn. Chọn căn nhỏ hơn hoặc xa hơn một chút nhưng sổ sạch, sang tên được ngay. Vay thêm một khoản vừa sức để mua căn có sổ, tính kỹ như bài có 2 tỷ vay thêm bao nhiêu là vừa. Căn nhà sổ sạch vừa 2 tỷ vẫn có, chỉ là phải tìm lâu hơn.
Điều Thúy thấy qua hơn 1.000 giao dịch
Qua hơn 1.000 giao dịch ở 2 miền Nam Bắc và 7 năm đầu tư bất động sản, Thúy có một luật cho chính mình. Căn nào không ký được hợp đồng chuyển nhượng có công chứng, Thúy không xuống tiền. Rẻ đến đâu cũng vậy. Mua nhà vi bằng cũng nằm trong luật này, anh chị đọc thêm bài mua nhà vi bằng có sao không.
Câu hỏi thường gặp
Mua nhà bằng hợp đồng ủy quyền có hợp pháp không?
Hợp đồng ủy quyền là giao dịch hợp pháp, nhưng nó không chuyển quyền sở hữu căn nhà cho người mua. Người mua chỉ được làm thay chủ cũ trong phạm vi giấy ghi. Muốn là chủ thật, phải ký hợp đồng chuyển nhượng có công chứng và sang tên trên sổ.
Hợp đồng ủy quyền có công chứng thì có an toàn không?
Công chứng chỉ xác nhận 2 bên đã ký đúng ý chí và đúng thủ tục. Nó không đổi bản chất ủy quyền thành chuyển nhượng. Chủ cũ mất thì ủy quyền vẫn chấm dứt, chủ cũ vẫn có quyền đơn phương chấm dứt theo Bộ luật Dân sự 2015.
Đã lỡ mua nhà bằng hợp đồng ủy quyền thì phải làm gì?
Làm càng sớm càng tốt khi chủ cũ còn khỏe và còn hợp tác. Gặp chủ sổ, ký lại hợp đồng chuyển nhượng có công chứng, rồi nộp hồ sơ sang tên. Nếu chủ cũ không hợp tác, anh chị nên hỏi luật sư để giữ giấy tờ chứng minh tiền đã trả.
Hợp đồng ủy quyền không ghi thời hạn thì có hiệu lực bao lâu?
Theo Bộ luật Dân sự 2015, nếu các bên không thỏa thuận và luật không quy định khác, thời hạn ủy quyền là 1 năm kể từ ngày xác lập. Hết hạn, người được ủy quyền không còn quyền làm thay chủ cũ nữa.
Trong nhóm Zalo “Lộ trình”, Thúy chia sẻ cách tự tính, bộ câu hỏi và những điều Thúy thấy khi đi thực địa, để anh chị từng bước biến khoản tích lũy thành tài sản sinh lời mà vẫn ngủ ngon.
Trang Thanh Thúy giúp bạn kinh doanh – đầu tư thành công và trở nên giàu có
P.S. Nếu anh chị đang xem một căn nhà bán bằng ủy quyền, tối nay nhắn người bán đúng 3 câu. Sổ đang đứng tên ai? Anh chị gặp người đứng tên sổ được không? Có ký hợp đồng chuyển nhượng công chứng được không? Chỉ 1 câu trả lời vòng vo là đủ để dừng. Nếu anh chị sợ bỏ căn này là mất căn rẻ, hãy nhớ điều này. Mất một căn rẻ thì còn căn khác, còn mất 2 tỷ tích lũy thì phải làm lại rất nhiều năm.
