Chuông điện thoại reo lúc 9 giờ tối. Màn hình hiện tên một người thân, người mà anh chị đã lâu không nói chuyện quá 5 phút. Giọng bên kia ngập ngừng, hỏi thăm sức khỏe, hỏi thăm con cái, rồi vòng vo thêm một lúc mới vào chuyện: “Đợt này em kẹt quá, anh chị cho em mượn tạm ít tiền, vài tháng em trả.” Anh chị cầm điện thoại, trong đầu hiện ra cuốn sổ tiết kiệm đang nằm trong tủ, khoản tiền gom góp từ bao nhiêu năm đi làm. Từ chối thì ngại, sợ mang tiếng có tiền mà không giúp. Gật đầu thì lo, vì anh chị đã từng nghe quá nhiều câu chuyện cho mượn xong mất cả tiền lẫn tình.
Thúy nói thẳng: cảnh này không hiếm. Trong 7 năm làm nghề và hơn 1.000 giao dịch ở 2 miền Nam Bắc, Thúy gặp rất nhiều người có tiền tích lũy từ 1 đến 5 tỷ, và gần như ai cũng từng đứng trước cuộc gọi như vậy. Có người cho mượn rồi ngủ không ngon suốt 2 năm. Có người từ chối rồi bị giận cả họ. Bài này không dạy anh chị từ chối hay đồng ý. Bài này giúp anh chị ra quyết định bằng cái đầu tỉnh, để dù chọn cách nào, anh chị vẫn giữ được thứ mình quý nhất.
Điều anh chị thật sự muốn không phải là giữ tiền
Khi một người có tiền tích lũy bị hỏi mượn, phản xạ đầu tiên thường là bảo vệ khoản tiền. Nhưng nếu ngồi lặng một chút, anh chị sẽ thấy điều mình muốn sâu hơn thế. Anh chị muốn gia đình êm ấm, muốn người thân vượt qua khó khăn, và đồng thời muốn khoản tích lũy của mình vẫn tiếp tục làm đúng việc của nó: lo cho tuổi già, lo cho con, lo cho những lúc ốm đau. 2 mong muốn này không đối nghịch nhau. Chúng chỉ đánh nhau khi anh chị quyết định trong lúc ngại ngùng, vội vàng, và không có một nguyên tắc nào làm chỗ dựa.
Rào cản lớn nhất nằm ở chữ “ngại”
Phần lớn các khoản cho mượn trong gia đình đều được quyết định trong vòng 1 cuộc gọi. Không giấy tờ, không hẹn ngày trả cụ thể, không ai dám hỏi tiền dùng vào việc gì, vì hỏi thì sợ bị cho là không tin nhau. Và chính sự ngại ấy là kẻ phá hoại thầm lặng. Nó khiến khoản tiền đi ra mà không có đường về rõ ràng. Nó khiến người mượn vô tình quên, người cho mượn âm thầm ấm ức, và đến lúc ai đó lên tiếng thì cả 2 đều đã tổn thương.
Còn một kẻ phá hoại khác ít ai nhắc tới: khoản tiền cho mượn thường được rút từ đúng phần tích lũy lẽ ra dành cho việc quan trọng. Anh chị định 6 tháng nữa xuống tiền cho một tài sản, nhưng tiền đã nằm ở nhà người thân. Đến hẹn chưa trả, anh chị không dám đòi, kế hoạch của mình lùi lại 1 năm, rồi 2 năm.
4 việc Thúy khuyên làm trước khi gật đầu
Việc thứ nhất: chỉ cho mượn số tiền anh chị chấp nhận mất
Đây là nguyên tắc nghe thì lạnh nhưng giữ tình rất ấm. Trước khi trả lời, anh chị tự hỏi: nếu khoản này không bao giờ quay về, cuộc sống và kế hoạch của mình có bị lung lay không? Nếu câu trả lời là có, thì con số đó quá lớn. Hãy hạ xuống mức mà anh chị có thể coi như một món quà nếu cần. Khi đã nghĩ như vậy, anh chị sẽ không còn ôm nỗi lo suốt ngày, và tình thân không bị khoản tiền đè lên.
Việc thứ 2: tách hẳn khỏi phần tiền đã có kế hoạch
Nếu anh chị đang chia khoản tích lũy thành từng phần, mỗi phần một việc, thì tiền cho mượn chỉ được lấy từ phần dư, không bao giờ lấy từ phần phòng thân hay phần đã định cho một tài sản cụ thể. Ranh giới này giúp anh chị trả lời rất bình thản: “Phần này anh chị để dành lo cho bố mẹ, không đụng được, anh chị chỉ giúp được chừng này thôi.”
Việc thứ 3: hỏi nhẹ nhàng tiền dùng vào việc gì
Hỏi không phải để kiểm soát. Hỏi để biết mình đang giúp thật hay đang đổ tiền vào một cái hố. Tiền chữa bệnh, tiền học cho con là một chuyện. Tiền trả nợ chỗ khác, tiền “vào một kèo đang lời” lại là chuyện hoàn toàn khác. Với trường hợp sau, đôi khi giúp nhiều nhất lại là không đưa tiền, mà ngồi lại cùng nhau xem khoản nợ đó từ đâu ra.
Việc thứ 4: viết ra giấy, dù chỉ là nửa trang
Một tờ giấy ghi số tiền, ngày đưa, ngày dự kiến trả, và chữ ký của 2 bên. Tiền nên chuyển khoản để có dấu vết. Nếu đưa tiền mặt thì phải có giấy ký nhận rõ ràng. Nhiều người ngại bước này nhất, nhưng Thúy thấy chính tờ giấy lại giữ tình tốt nhất. Nó giúp cả 2 bên nhớ đúng, không ai phải nhắc khéo, không ai phải đoán ý nhau. Anh chị có thể mở lời rất tự nhiên: “Mình ghi lại cho rõ, để sau này con cái 2 nhà khỏi thắc mắc.”
Khi đã quyết, hãy làm cho trọn
Nếu anh chị quyết định cho mượn, hãy đưa với tâm thế giúp thật, không kèm lời trách móc. Nếu anh chị quyết định từ chối, hãy từ chối rõ ràng và sớm, kèm một cách giúp khác trong khả năng: giới thiệu một công việc, cùng tính lại khoản chi tiêu, hay đơn giản là một bữa cơm để người thân thấy mình không bị bỏ rơi. Điều làm rạn tình thân nhiều nhất không phải là câu “không”, mà là sự lưỡng lự kéo dài, hứa rồi không đưa, đưa rồi kể lể.
Kết quả của một quyết định tỉnh táo
Hãy hình dung 2 năm sau. Một người cho mượn trong lúc ngại, không giấy tờ, lấy từ phần tiền định mua tài sản, đến giờ vẫn chưa đòi được và mỗi lần gặp người thân lại thấy nặng lòng. Một người khác cũng giúp, nhưng chỉ giúp đúng phần dư, có nửa trang giấy, có ngày hẹn. Người thứ 2 vẫn giữ được kế hoạch của mình, vẫn ngồi chung mâm cơm với người thân mà không có khoảng cách. Khoản tiền giống nhau. Cách làm khác nhau. Kết quả khác hẳn nhau.
Khoản tích lũy của anh chị là thành quả của nhiều năm. Nó xứng đáng được bảo vệ bằng nguyên tắc, chứ không phải bằng may mắn. Và tình thân cũng xứng đáng được bảo vệ bằng sự rõ ràng, chứ không phải bằng sự im lặng.
Bước tiếp theo cho anh chị
Tối nay, anh chị lấy 1 tờ giấy, viết ra khoản tích lũy hiện có đang chia thành mấy phần, phần nào tuyệt đối không đụng, phần nào là phần dư có thể giúp người khác. Chỉ mất 15 phút, nhưng lần tới khi điện thoại reo, anh chị sẽ trả lời bằng sự bình thản thay vì lúng túng.
Nếu anh chị đang đứng trước một lời hỏi mượn cụ thể và chưa biết trả lời thế nào, anh chị vào nhóm Zalo, kể tình huống của mình. Thúy và mọi người trong nhóm cùng anh chị nhìn nó bằng cái đầu tỉnh, trước khi anh chị trả lời người thân.
Trang Thanh Thúy – giúp bạn từng bước biến tiền tích lũy thành tài sản sinh lời
P.S. Nếu khoản tiền đã cho mượn từ trước mà chưa có giấy tờ, anh chị vẫn làm được việc thứ 4 ngay bây giờ. Một lời đề nghị nhẹ nhàng “mình ghi lại cho rõ để con cái 2 nhà khỏi thắc mắc” hiếm khi làm ai phật lòng.