Anh chị mở một tiệm sửa xe, một sạp ở chợ, một xưởng nhỏ, hoặc làm nghề tự do nhiều năm. Có tháng làm được rất nhiều, có tháng lèo tèo. Cộng cả năm lại, thu nhập không thua gì người đi làm văn phòng, có khi còn hơn. Vậy mà khi bước vào ngân hàng hỏi vay mua nhà, nhân viên tín dụng lịch sự hỏi một câu khiến anh chị khựng lại: “Anh chị có giấy tờ chứng minh thu nhập không ạ?” Anh chị có tiền. Anh chị chỉ không có giấy.
Thúy gặp tình huống này rất thường xuyên ở cả 2 miền Nam Bắc, nhất là với những người kinh doanh nhỏ ở các tỉnh. Và Thúy muốn nói với anh chị một điều: khó, nhưng không phải không làm được. Chỉ là anh chị cần bắt đầu chuẩn bị sớm hơn người làm công ăn lương.
Điều anh chị muốn rất rõ ràng
Anh chị muốn được đối xử công bằng. Muốn ngân hàng nhìn thấy năng lực trả nợ thật của mình, không chỉ nhìn tờ hợp đồng lao động. Và muốn vay một khoản vừa sức, để mua được căn nhà mà không phải chờ thêm nhiều năm gom đủ tiền mặt.
Vì sao ngân hàng khó với người thu nhập không đều
Ngân hàng không nghi ngờ anh chị. Ngân hàng chỉ cần bằng chứng. Với người làm công, bằng chứng nằm sẵn trên bảng lương và sao kê tài khoản mỗi tháng. Với người kinh doanh, tiền thường đi bằng tiền mặt, sổ sách ghi tay hoặc không ghi, tài khoản cá nhân lẫn với tài khoản buôn bán. Ngân hàng nhìn vào, không thấy được dòng tiền đều, nên hoặc từ chối, hoặc chỉ cho vay số tiền nhỏ hơn mong muốn.
Kẻ phản diện: thói quen “tiền mặt cho gọn”
Nhận tiền mặt, chi tiền mặt, cất tiền mặt. Gọn thật. Nhưng chính sự gọn đó làm thu nhập của anh chị trở nên vô hình với ngân hàng. Và khi cần chứng minh, nhiều người tìm đến những dịch vụ “làm đẹp hồ sơ”. Thúy khuyên anh chị tránh xa. Hồ sơ không trung thực có thể khiến khoản vay bị thu hồi, và anh chị mang thêm rủi ro pháp lý. Con đường bền vững là làm cho thu nhập thật hiện ra trên giấy.
Kế hoạch 6 tháng đến 12 tháng trước khi vay
1. Cho tiền đi qua tài khoản ngân hàng
Từ hôm nay, nhận tiền khách bằng chuyển khoản nhiều nhất có thể, và gửi tiền mặt thu được vào tài khoản đều đặn. Tách riêng một tài khoản cho việc buôn bán. Sau 6 đến 12 tháng, sao kê tài khoản đó chính là bằng chứng thu nhập rõ nhất anh chị có.
2. Ghi sổ thu chi, dù chỉ là sổ tay
Mỗi ngày ghi thu bao nhiêu, chi bao nhiêu. Cuối tháng cộng lại. Sổ ghi đều đặn, khớp với sao kê, giúp nhân viên tín dụng hiểu cách anh chị làm ăn.
3. Chuẩn bị giấy tờ kinh doanh đầy đủ
Đăng ký hộ kinh doanh nếu chưa có, giữ lại các chứng từ nộp thuế. Đây là những giấy tờ cho thấy công việc của anh chị có thật, có đều và hợp pháp.
4. Gom các nguồn thu khác có giấy tờ
Nếu anh chị có nhà cho thuê, hợp đồng thuê và sao kê nhận tiền thuê là một nguồn thu nhập ngân hàng xem xét. Nếu người bạn đời có lương, đưa vào hồ sơ vay chung để tăng khả năng trả nợ.
5. Tăng phần trả trước, giảm phần vay
Phần trả trước càng lớn, khoản vay càng nhỏ, hồ sơ càng dễ được duyệt. Có khi chờ thêm 6 tháng để gom thêm phần trả trước lại giúp anh chị vay được ở mức thoải mái hơn.
6. Hỏi nhiều ngân hàng
Mỗi ngân hàng có cách xem hồ sơ khác nhau. Có nơi quen với khách kinh doanh nhỏ hơn nơi khác. Hỏi ít nhất 2 đến 3 nơi, hỏi rõ mỗi nơi cần những giấy tờ gì, rồi chuẩn bị đúng.
Khi nói chuyện với nhân viên tín dụng
Hãy kể rõ công việc của mình như kể cho một người bạn: anh chị làm nghề gì, bao nhiêu năm, khách hàng là ai, tháng nào làm được nhiều, tháng nào ít, vì sao. Nhân viên tín dụng cần hiểu dòng tiền của anh chị đến từ đâu để viết tờ trình cho cấp trên. Người kể rõ ràng, có số liệu khớp với sao kê, thường được tin hơn người chỉ đưa giấy tờ mà không giải thích được.
Cũng đừng ngại hỏi lại: lãi suất ưu đãi bao lâu, sau ưu đãi tính thế nào, trả trước hạn có bị phạt không, phạt bao nhiêu. Người kinh doanh có năm làm ăn tốt hay muốn trả bớt nợ sớm. Biết trước điều khoản trả trước hạn giúp anh chị chọn đúng ngân hàng ngay từ đầu.
Một điều cần tự hỏi trước khi vay
Thu nhập không đều thì khoản trả nợ phải tính theo tháng thấp, không theo tháng cao. Anh chị lấy tháng làm ăn kém nhất trong năm qua, xem tháng đó có trả nổi khoản góp không. Nếu không, hãy giảm khoản vay, hoặc để sẵn một quỹ riêng đủ trả góp từ 6 tháng trở lên. Đó là tấm lưới an toàn cho những tháng buôn bán chậm.
Đừng để khoản vay quyết định căn nhà
Có một cái bẫy nhỏ: khi ngân hàng duyệt cho vay nhiều hơn dự tính, nhiều người lập tức đi tìm căn nhà đắt hơn. Ngân hàng duyệt dựa trên khả năng trả nợ trên giấy. Còn anh chị biết rõ những tháng buôn bán chậm, những mùa vắng khách. Hãy quyết định giá căn nhà từ khoản góp mà gia đình mình trả được vào tháng kém nhất, rồi mới đi vay đúng số đó. Vay ít hơn mức được duyệt không phải là thiệt. Đó là cách người kinh doanh lâu năm giữ cho mình đường lùi.
Khi hồ sơ đã sẵn sàng
Lần tới bước vào ngân hàng, anh chị mang theo một tập giấy: sao kê 12 tháng, sổ thu chi, giấy phép kinh doanh, chứng từ thuế, hợp đồng cho thuê nếu có. Anh chị không còn phải lúng túng trước câu hỏi “có giấy tờ chứng minh thu nhập không”. Anh chị có. Và anh chị vay với một khoản góp mà chính mình đã thử với tháng làm ăn kém nhất.
Trong nhóm Zalo “Lộ trình”, Thúy chia sẻ những câu hỏi nên hỏi ngân hàng trước khi nộp hồ sơ và cách tính khoản vay vừa sức cho người thu nhập không đều. Nếu anh chị đang kinh doanh và tính mua nhà trong 1 năm tới, vào nhóm và hỏi Thúy nên bắt đầu chuẩn bị từ đâu.
Trang Thanh Thúy – giúp bạn từng bước biến tiền tích lũy thành tài sản sinh lời
P.S. Thấy 6 đến 12 tháng là quá lâu? Việc đầu tiên chỉ mất 1 buổi sáng: ra ngân hàng mở một tài khoản riêng cho việc buôn bán. Mỗi ngày tiền đi qua tài khoản đó là một ngày hồ sơ vay của anh chị mạnh thêm.